Bakteriyel Hastalıklar ve Tedavileri

Veba Hastalığı Nedir? Veba Hastalığı Nasıl Bulaşır? Vebadan Korunma Yolları

Yersina Pestis bakterisi pirelerin bağırsaklarında çoğalır ve bu pirelerin  ısırması yoluyla enfeksiyon konakçıya bulaşır.

Veba, Yersinia Pestis bakterisinin neden olduğu ciddi bir enfeksiyöz hastalıktır. Enfeksiyon başladıktan sonra önce lenf düğümlerine, daha sonra kana ve ardından da akciğerlere yayılım göstermektedir.

Veba tarihteki en büyük ölçekli pandemilere (dünya çapında salgın) neden olmuştur. 14. yüzyılın “Kara ölümü” nde sadece Avrupa’da 25 milyon insanın ölmüştür. Günümüzde veba hastalığı dünyanın bazı bölgelerinde sporadik (tekil) olarak görülmektedir ama Avrupa’da görülmemektedir.

Veba Enfeksiyonu Bulaşma Yolları

Vebanın yaşam döngüsüne göz atacak olursak; döngü, pirelerin enfekte olmuş kemirgenler ile beslenmelerinden sonra enfekte olmaları şeklinde başlar. Yersinia Pestis bakterisi pirelerin bağırsaklarında çoğalır ve bu pirelerin ısırması yoluyla enfeksiyon konakçıya bulaşır. Bu pire ısırığı normalde bulaşıcı olmayan “bubonik veba” olarak adlandırılan lezyonlara neden olur.

Veba Hastalığı İnsanlara Nasıl Bulaşır?

Veba hastalığı başlıca kemirgenlerden, vahşi ve evcil hayvanlardan bulaşan zoonotik bir enfeksiyondur ve pireler tarafından nakledilir. İnsanlar doğal hastalık döngüsüne katkısı olmayan tesadüf konakçı olarak kabul edilir.

İnsanlara bulaş;

  • Enfekte ev kedilerinden,
  • Kemirgen pire ısırıkları,
  • Çizikler veya ısırıklar,
  • Enfekte hayvan dokularının doğrudan taşınması,
  • Enfekte olmuş hayvanlardan gelen solunum salgılarının insanlar tarafından solunması,
  • Enfekte insanlardan aerosol haline getirilmiş damlacıkların solunması,
  • Kontamine gıda tüketimi,
  • Laboratuvar maruziyeti gibi yollarla olmaktadır.

Veba Hastalığı Tipleri

Veba hastalığının bubonik, pnömonik ve septisemik veba olarak üç klinik formu vardır. 

Bubonik veba (hıyarcık vebası): Olguların %75 kadarını kapsar. Bubonik vebaya infekte pire ısırığı neden olur.

Pnömonik veba (akciğer vebası): Pnömonik veba bubonik vebanın bir komplikasyonu olarak gelişebilir veya öksürükle atılan infekte damlacıklar yoluyla bulaşabilir.

Septisemik veba (veba sepsisi): Bubonik vebadan veya akciğer vebasından köken alır. Nekrozlarla sonuçlanan septik veba lenfatikler yoluyla kan dolaşımına karışır, böylece veba bakterileri vücudun hemen her yerine yayılabilir. Multipl (çoklu) organ yetmezliğiyle seyreder. Ölüm oranı çok yüksektir.

Veba Hastalığı Belirtileri

Bubonik veba (hıyarcık vebası) belirtileri: Bubonik vebada tipik olarak lenf nodülleri (“bubo” olarak adlandırılan) şişmektedir. Belirtiler genellikle enfeksiyondan 2-5 gün sonra ateş, titreme ve şiddetli baş ağrısı şeklinde başlar. Sonrasında genellikle kasık bölgesinde düz, kırmızı ağrılı bubolor gelişir. Buboların etrafındaki deride kanama olabilir ve kanama koyu yamalara sebep olabilir. Hastada konvülsiyon görülebilir. Hemen tedavisi yapılmaz ise hasta ölebilir. Ara sıra bubolar ortaya çıkmadan önce septisemi (kan zehirlenmesi) nedeniyle de ölüm gerçekleşebilir.

Pnömonik veba (akciğer vebası) belirtileri: Pnömonik veba akciğerleri etkiler. Belirtiler; köpüklü, kanlı balgam üreten öksürük, göğüs ağrısı ve solunum zorluğudur. Bu durum erken tedavi edilmezse ölüm kaçınılmazdır.

Septisemik veba (veba sepsisi) belirtileri: Septisemik vebada, bakteriyel endotoksinler yayılmış intravasküler pıhtılaşmaya ve küçük pıhtılara ve olası iskemik nekroza neden olur. Tedavi edilmeyen septisemik veba genellikle ölümcüldür.

Veba Hastalığı Teşhisi

Veba hastalığını teşhis etmek için yüksek bir şüphe olmalıdır. Oldukça risklidir ve uzmanlık gerektirir. Ateşi ve ağrılı lenfadenopati geçiren hastaların, endemik hastalık bölgelerine seyahat edip etmedikleri sorgulanır. Buna ek olarak, son 10 gün içinde hayvan veya kemirgen vektör teması, veba bulgularını doğru değerlendirmede ipucu verebilir.

Bir bubodan (şişmiş lenf düğümünden) alınan sıvı, balgam örneği, beyin omurilik sıvısı (BOS) kültür edilerek veba bakterisinin izole edilmesi ve serolojik testlerle hastalık teşhis edilebilir.

Laboratuvarın enfeksiyona yakalanmasını önlemek için, organizmayı barındırdığından şüphe edilen hasta ile ilgili bir örnek gönderildiğinde mikrobiyoloji personeline gönderilen örnek hakkında bilgi verilmesi çok önemlidir.

Bubonik veba tularemi, enfeksiyöz adenit, lenfogranuloma venereum, sekonder sifiliz ve listeriyoz ile karışabilir, bu nedenle ayırıcı tanı önemlidir.

Veba Hastalığı Tedavisi

Tedavi mümkün olduğunca hızlı başlanması gereken antibiyotik ilaçlarla yapılır. Ağır durumlarda veba serumları kullanılabilir.

Vebadan Korunma

Kemirici hayvanların sayısının azaltılması, ormanlık alanların ilaçlanması ve mesleki olarak riskli grup içerisinde bulunan kişilerin aşılanması şeklinde önlemler ile korunma sağlanabilir.

Yersinia Pestis Bakterisi

Yersinia cinsinin, 3’ü insan patojeni (Yersinia pestis, Yersinia enterocolitica ve Yersinia pseudotuberculosis) olmak üzere toplam 11 türü vardır. Yersinia pestis (veba hastalığı), Yersinia enterocolitica (enterokolit), Yersinia pseudotuberculosis (mezenterik lenfadenit) gibi hastalıklara neden olurlar.

Benzer Sağlık Yazıları

  1. Kemirgen Hayvanlardan Bulaşan Hastalıklar
  2. Bulaşıcı Hastalık Nedir
  3. En Çok Ölüme Neden Olan Hastalıklar
  4. Şarbon Hastalığı Nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git