D

Tardif Diskinezi (Geç Diskinezi) Nedir? Tardif Diskinezi Tedavisi

Geç diskinezi, nöroleptik ilaç kullanımından sonra dilde, çenede, gövdede, kol ve bacaklarda ortaya çıkan anormal istemsiz hareketler ile karakterizedir.

Tardif diskinezi (geç diskinezi), nöroleptikler ve diğer dopamin antagonitlari kullanımına bağlı geç dönemde oluşan, semptomlar, tıbbi komplikasyonlar ve sosyal işlevsellikte bozulmaya neden olabilen ve tedavisi zor ciddi bir hareket bozukluğudur.

TARDİF DİSKİNEZİ RİSKİNİ ARTTIRAN FAKTÖRLER

  • Nöroleptikler,
  • İlerlemiş yaş,
  • Diyabet hastalığı,
  • Fenilketonuri,
  • Alkol ve madde kötüye kullanım,
  • Antikolinerjik ilaçlar.

İlaç kullanımına bağlı geç diskinezide, ilacın düzensiz olarak iki defadan fazla bırakılıp tekrar ilaca başlanması da önemli bir risk faktörüdür.

TARDİF DİSKİNEZİ BELİRTİLERİ ve KOMPLİKASYONLARI

Geç diskinezi, nöroleptik ilaç kullanımından sonra dilde, çenede, gövdede, kol ve bacaklarda ortaya çıkan anormal istemsiz hareketler ile karakterizedir. Geç diskinezinin erken belirtisi dilde belli belirsiz solucanvari hareketlerin gözlenmesidir. Zaman içinde bu hareketler daha belirgin hale gelir ve dil zaman zaman dışarı sarkabilir.

Dil hareketleri;

  • Dilin uzun ekseni etrafında dönmesi,
  • Ağız açık ve dil ağzın içindeyken ince tremor gözlenmesi,
  • Dilin düzenli biçimde içeri dışarı çıkması,
  • Dilin devamlı dışarıda kalması,
  • Dilin ağız içinde, yanakta bonbon şekeri varmışcasına çıkıntı oluşturan hareketleri,
  • Dilin tekrarlayıcı olmayan düzensiz aralıklarla ani dışarı çıkışları.

Çene hareketleri;

  • Yana kayma,
  • Öne uzatma,
  • Çiğneme,
  • Geviş getirme,
  • Ağızda açılma.

Dudakların hareketleri;

  • Dudak buruşturma,
  • Dudak büzme,
  • Dudakları emme,
  • Ağız köşelerinde yana doğru gerilme,
  • Alt dudakta sarkma,
  • Dudak şapırdatma.

Göz hareketleri;

  • Yineleyici, bir miktar süreklilik gösteren ya da ani karakterde göz kırpma,
  • Genellikle bilateral (iki taraflı), bazen de unilateral (tek taraflı) olabilen ve göz kapaklarını tutabilen ince tremor,
  • Blefarospazm.

Yüz hareketleri;

  • Kaşları kaldırma, indirme,
  • Alın kısmını kırıştırma,
  • Düzensiz, yineleyici yüz buruşturma hareketleri,
  • Nispeten yüzün küçük bölümlerini tutan, kısa, yineleyici yüz tikleri.

Baş/boyun hareketleri;

  • Tortikollis,
  • Baş sallama,
  • Omuz kaldırma, silkme.

Gövde hareketleri;

  • Gövdenin üst bölümünde görülen ritmik, öne-arkaya ve ileri-geri hareketler,
  • Pelvisin öne-arkaya, iki yana şiddetli itilme şeklinde hareketi,
  • Vücudun tamamında veya büyük bir kısmında görülen hızlı, sıçrayıcı, ani ve uygunsuz hareketler,
  • Gövdenin üst ve alt kısımlarında aksial ve proksimal kasların spastik, mobil hareketleriyle meydana gelen dönme ve bükülme hareketleri (hareketler hızlı değildir ve gövdenin geniş bölümünü tutar).

Kol ve bacak hareketleri;

Kol ve bacaklardaki hareketler genellikle hızlı, atma şeklinde ve tekrarlamayan (koreiform), yavaş, solucanvari ve sürekli (atetoid) veya ballismus ya da bunların bileşimi şeklindedir.

Koreiform hareketler: Parmaklarda, bileklerde ve kollarda ritmik olmayan ve ani başlangıçlı, sıçrayıcı, hızlı değişken, amaçsız ve kaba hareketlerdir.

Atetoid hareketler: Parmaklarda, bileklerde ve kollarda; sürekli, solucanvari hareketlerdir.

Ballistik hareketler: Ani, hızlı, geniş amplitüdlü, genellikle kollarda ve daha az sıklıkla bacaklarda görülen savrulma hareketleridir. Bir veya iki taraf tutulabilir.

Geç diskinezi ağızda ülserasyon ve iltihaplanmalar, yeme ve yutma sorunları, diyafragma spazmlarından dolayı konuşma ve soluma güçlüğü gibi tıbbi komplikasyonlara da sebep olabilir. Kişinin hareket özgürlüğü ve sosyal işlevselliğini engelleyebilir, hastalarda suçluluk ve utanç duygusuna ve anksiyeteye yol açabilir.

TARDİF DİSKİNEZİ TEŞHİSİ

Geç diskinezide hareket bozukluğunun doğası ve nöroleptik ilaç kullanımı sonrası bu durumun ortaya çıkması tanıda yardımcıdır. Belirtilerin şiddetini değerlendirmeye yönelik en fazla kullanılan ölçek, diskinetik hareketleri yedi ayrı bölümde beş dereceli olarak değerlendiren “Anormal istemsiz hareketler ölçeği” kullanılır. Fakat derecelendirme ölçekleri, tanısal olarak yeterli olmayabilir, bu nedenle tanıda, eksiksiz nöropsikiyatrik öykü ve muayenenin önemi büyüktür.

Geç diskinezi tanısı konulurken spontan hiperkinetik diskineziler, Tourette sendromu, Sydenham koresi, Na, Ca metabolizma bozuklukları, Wilson hastalığı, hipertiroidizm, Huntington hastalığı, beyin tümörü, sol ventrikül anevrizması ve Fahr sendromu gibi hastalıklar da akla getirilmelidir.

Bu hastalıkların dışlanması için istenen bazı tetkikler;

  • Tam kan sayımı,
  • Karaciğer fonksiyon testleri,
  • Tiroid fonksiyon testleri,
  • Serum-idrar bakırı ve seruloplazmin testleri,
  • Bağ doku hastalıklarına yönelik taramalar,
  • Bilgisayarlı beyin tomografisi (BBT),
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRG).

TARDİF DİSKİNEZİ TEDAVİSİ

Geç diskinezinin etkin, kesin ve güvenli bir tedavisi yoktur.

Tipik geç diskinezi yıllar içinde gelişir, kısmi olarak yavaş düzelme veya semptomlarda gerileme olsa da, hastaların çoğunda geri dönüşümü olmayan belirtiler (semptomlar) mevcuttur.

İlk ve asıl tedavi koruyucu yaklaşımdır. Geç diskineziden korunmanın üç kuralı vardır. Bunlar;  endikasyonların kısıtlanmasını, en düşük etkin dozda ilaç kullanımını ve risk faktörlerini göz önünde bulundurarak yüksek risk içeren durumlardan kaçınılmasını içerir.

Geç diskinezi teşhisi konulan hastalarda belirtilerin baskılanması için nöroleptik ilaç dozunun arttırılması önerilmez, çünkü diskinezi daha da kötüleşebilir ve tedavi zorlaşır. Sorumlu ilacın bırakılmasıyla diskinezi belirtilerinin gerileme şansı vardır. Bu nedenle nöroleptik tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine yönelik değerlendirme yapılması çok ama çok önemlidir. Eğer ilaca ara verilmesi mümkün değilse, etkin olan en düşük doza inilmesi, atipik bir ilaca geçilmesi ve nöroleptik gücünün benzodiazepinler ile arttırılması, E vitamini ile desteklenmesi gibi tedaviler uygulanabilir.

Eğer duruma antikolinerjik ilaç kullanımı sebep olmuşsa, ilacın bırakılması ve hastanın ağız-diş sağlığının iyileştirilmesi, hasta ve ailenin eğitimi gereklidir.

Orta ve ağır diskinezide özellikle hareketleri düzeltmeye yönelik bir ilaç tedavisi de gerekebilir.

Geç diskinezi tedavisinde birçok ilaç denenmiş olsa da, belirgin olarak üstünlüğü belirlenen, tüm hastalarda etkili olan veya yan etkisi olmayan bir ilaç bulunmamaktadır ve hastaların belirli bir ilaca nasıl bir cevap vereceğinin tahmini zordur.

Benzer Konularımız

  1. Parkinson Hastalığı Nedir
  2. Tremor Nedir
  3. Spazmodik Tortikollis Nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git