Hastalıklar ve Tedaviler

Erken Yumurtalık Yetmezliği (Prematür Ovaryan Yetmezlik) Nedenleri ve Tedavisi

Overyan yetmezlik, primer over yetmezliği ve sekonder over yetmezliği olmak üzere iki ana başlık altında değerlendirilir.

Prematür ovaryan yetmezlik (POY) veya erken yumurtalık yetmezliği, sağlıklı over fonksiyon kaybı ya da hiç gelişmemesi sonucu; 4 aydan daha uzun süreli amenore’nin eşlik ettiği 40 yaş altındaki kadınlarda bazal FSH’nın iki ay, bir ay ara ile ölçümünün 40 mIU/ml’den yüksek çıkması triadı ile karakterize overian yetersizlik gelişir.

Önceleri kullanılan prematür menopoz, prematür ovaryan failure gibi terimler, klinik tablo durum teşhis edildikten yıllar sonra bile kendiliğinden geri dönüşümlü olduğu için günümüzde kullanılmamaktadır. Prematüre over yetmezliği, erken menopoz değildir. Folikül tükenmesi anlamını taşımaz, over biyopsisinde folikül olmayan olgularda da gebelik görülmüştür.

Over yetmezliği (yumurtalık yetmezliği) tipleri

Ovaryan yetmezlik, primer over yetmezliği ve sekonder over yetmezliği olmak üzere iki ana başlık altında değerlendirilir.

Primer over yetmezliği: Normal hipotalamo-hipofizer sistem ile yeterli gonadotropin stimülasyonu’na overlerin cevap vermemesi durumudur. Primer ovaryan yetmezlik; cerrahi, radyoterapi, kemoterapi gibi iatrojenik etkenler nedeniyle gelişir. Eğer kendiliğinden ve çoğu kez sebebi belli olmayan şekilde gelişirse spontan prematür overyan yetmezlik olarak adlandırılır.

Sekonder overyan yetmezlik: Anormal hipotalamo-hiopfizer sistem ile azalmış gonadodtropin stimülasyonu sonucu ovaryan fonksiyon kaybı gelişmesiyle ortaya çıkar.

Prematür over (yumurtalık) yetmezliği nedenleri

Prematür ovaryan yetmezlik (POY) terimi beklenen menopoz yaşından önce over fonksiyonlarının yetersizliğini tanımlar ve genel olarak kabul gören yaş sınırı 40’dır.

Prematür over yetmezliği etyolojisinde %20’sinden ailesel genetik nedenler, %10’undan X kromozomu anomalileri, %20’si kadarında veya biraz fazlasında otoimmün nedenler sorumlu tutulmaktadır. Diğer nedenler arasında metabolik hastalıklar, viral hastalıklar, nörolojik bazı hastalıklar, bazı tedavi yöntemleri ve çevresel faktörler de sayılabilir.

Prematür ovaryan yetmezlik nedenlerini sıralayacak olursak; 

  • X kromozumuna bağlı nedenler: X kromozomunda mutasyon ya da X kromozomunun olmaması, Trizomi X.
  • 46, XY karyotiple ilişkili mutasyonlar: Swyer sendromu, diğer mutasyonlar.
  • Otozomal nedenler: üreme için önemli enzimleri kodlayan genlerde mutasyon, üreme için önemli enzimlerin reseptörlerinde mutasyon veya uyarı iletiminde defekt (kusur), diğer mutasyonlar.
  • Otoimmün nedenler: APS eşliğinde kuru göz sendromu, Addison hastalığı, myastenia Gravis, romatoid artrit, sistemik lupus eritematozus.
  • Otoimmün tiroidit: Kronik Hashimato tiroiditi, kronik atrofik tiroidit, kronik jüvenil tiroidit, geçici postpartum tiroiditi (kronik forma ilerleyebilir), geçici sessiz tiroidit, fokal tiroidit (bazı hastalarda ilerleyicidir).
  • Metabolik nedenler: Klasik galaktozemi, 17-OH eksikliği, şeker hastalığı.
  • Viral enfeksiyonlar: Kabakulak enfeksiyonu, HIV enfeksiyonu.
  • Nörolojik nedenler: Epilepsi ve benzeri hastalıklar
  • İatrojenik faktörler: Kemoterapi, radyoterapi, cerrahi hasar veya ekstirpasyon.
  • Çevresel faktörler: Sigara kullanımı, toksinler.
  • İdiopatik: Nedeni bulunamayan veya bilinmeyen prematür ovaryan yetmezlik.

Prematür over (yumurtalık) yetmezliği belirtileri ve bulguları

Erken yumurtalık yetmezliğinin kendine özgü bir belirtisi yoktur, bazen hiç fark edilmeyebilir. Ancak, bilindik menopoz öncesi belirtiler (adet sürelerinin kısalması veya uzaması, her ay adet görmeme, adet miktarındaki değişiklikler gibi) görülebilmektedir.

Belirtileri sıralayacak olursak;

  • Adet görememe
  • Düzensiz adet dönemleri
  • Gecikmiş puberte
  • Yüksek FSH, düşük E2
  • Menopozal belirtiler (ateş basması, terleme, vajinal kuruluk, duygusal dalgalanma, uyku bozuklukları gibi)
  • Subfertilite (çocuk sahibi olma yeteneğinin az olması)
  • Libido azalması
  • Mesane huzursuzluğu.

Prematür over (yumurtalık) yetmezliği teşhisi

Prematür over yetmezlik durumu olan hastalar çoğunlukla adet düzenindeki değişiklikler veya hamile kalmadaki sorunlar ile doktora başvurular.

Prematür over yetmezliği olan hastalarda öncelikle hamileliliğin olup olmadığı araştırılır. Daha sonra laboratuvar testleri, pelvik ultrason, progesteron Challenge testi ve otoimmün hastalıkların araştırılmasına yönelik incelemeler yapılır.

Teşhiste kullanılan bazı yöntemleri sıralayacak olursak;

  • Hastanın öyküsü ve fizik muayenesi (genelde fizik muayene normaldir.)
  • Gebelik testi
  • Laboratuvar testleri (hCG, serum FSH, LH, estradiol (E2), serum TSH ve prolaktin, karyotip, Frajil X taşıyıcılığı bakımından tarama, dual enerji X-ray absorbsiyometri taraması)
  • Pelvik ultrason
  • Progesteron Challenge test (yanıltıcı olabilir)
  • Over biyopsisi
  • Otoimmün hastalıklara yönelik taramalar.

Prematür over (yumurtalık) yetmezliği tedavisi ve takibi

Prematür over yetmezliği tedavisinin amacı, östrojen eksikliği semptomlarını gidermek, kemik yoğunluğunu korumak ve kardiyovasküler hastalık riskini azaltmaktır.

Tedavi; hormon replasman tedavisi, kemik erimesini önlemek için kalsiyum ve D vitamini takviyesi ve otoimmün hastalık tespit edilen hastalarda immünsüpresif tedavi gibi yöntemleri içermektedir. Yapılan çalışmalarda, bazı hastaların immünsüpresif tedavi ile normal over fonksiyonlarının düzeldiği gözlenmiştir.

Prematür over yetmezliğinin takibi:

  • Hormon replasman tedavisi (HRT) alan hastaların en azından yılda bir kez HRT’nin etkinliğinin takibi.
  • Tiroid ve adrenal otoantikorların yıllık takibi, adrenal otoantikorlar pozitif ise yıllık ACTH stimülasyon testi yapılması.
  • İki yılda bir KMD yapılması.

Benzer sağlık yazıları

  1. Anovulatuar menstruasyon neden olur
  2. Östrojen eksikliği neden olur
  3. Amenore neden olur
  4. Androjen hormonu düşüklüğü neden olur
  5. Kadınlarda kısırlık neden olur

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git