Aile Planlaması

Oral Kontraseptifler Ne İçin Kullanılır? Oral Kontraseptifler (Doğum Kontrol İlaçları) Hakkında Bilgiler

Oral kontraseptifler, kadınlar tarafından gebe kalmayı önlemek için aylık sikluslar şeklinde alınan, bir ya da daha fazla sentetik kadın cinsellik hormonlarını içeren ve oral yolla (ağız yoluyla) kullanılan bir grup ilaç karışımını içerir. Hap, genellikle hem östrojen ilacı hem de progestogen ilacı içeren kombine ya da fazlı bir hapı ve bazen mini hap olarak da adlandırılan sade progestogen hapını (POP) ifade etmek için kullanılır. Kombine hap her dört haftanın üçünde kullanılır. POP, sürekli alınır.

Oral kontraseptifler, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamazlar; bu tür korunma gerekliyse kondom kullanılması gibi diğer yöntemlerin kullanılması gerekir.

Oral Kontraseptifler

ORAL KONTRASEPTİFLER (DOĞUM KONTROL HAPLARI) NASIL ETKİ EDER?

Kombine ve fazlı haplar östrojen ve progesteron düzeylerini artırırlar. Bu durum, lüteinizan hormon (LH) ve folikül stimülan hormon (FSH) adlı iki hormonun üretilmesine etki eder ve bu şekilde ovulasyonun engellenmesini sağlar. POP’ların çoğu serviksin yüzeyini spermin geçemeyeceği kadar kalınlaştırarak ve uterus yüzeyini döllenmiş ovumun implante olamayacağı kadar incelterek etki eder. Desogestrel içeren bir çeşit POP da ovulasyonu engelleyerek etki eder.

Oral Kontraseptifler Nasıl Etki Eder

ORAL KONTRASEPTİFLER (DOĞUM KONTROL HAPLARI) İLE GEBELİKTEN KORUNMA ORANI NEDİR?

Oral kontraseptifler doğru bir şekilde kullanıldıklarında, bunları kullanan kadınlarda bir yılda görülen gebelik yüzde l’den daha azdır. Bununla birlikte, özellikle her gün aynı saatte alınması gereken mini hap için gerçek gebelik riski daha yüksek olabilir.

İlaç alındıktan sonra kusma ve/veya ishal gelişirse kadın üretici firmanın alınmayan bir ilaç için yaptığı öneriye uymalıdır. Bazı antibiyotikler gibi belirli ilaçlar, kontraseptif hapın etkinliğini azaltabilir. Hap ve başka ilaçlar kullanan bir kadın (reçetesiz satılanlar dahil) ek kontraseptif yöntemlerin gerekip gerekmeyeceği konusunda doktoruna başvurmalıdır.

ORAL KONTRASEPTİFLERİN AVANTAJLARI

  • Östrojen içeren haplar uterus (rahim), over (yumurtalık) ve kolon (kalın bağırsak) kanserine, over kistlerine ve endometriyoza (vücudun başka yerlerine yerleşmiş olan uterus yüzeyi parçaları) karşı kısmen koruma sağlarlar.
  • Menstrüel periyotların (adet dönemlerinin) daha düzenli, hafif ve nispeten ağrısız olmalarını sağlarlar.
  • Premenstruel sendromu iyileştirir.
  • İstenildiğinde hapın kesilmesiyle tekrar hamile kalınabilir, kısırlığa neden olmazlar.
  • Oral kontraseptifler, menstruel problemlerin birçoğunu azalttığı gibi kadını pelvik inflamatuvar hastalıklara ve romatoid artrite karşı koruduğu da ileri sürülmüştür.

ORAL KONTRASETİF KULLANILMAMASI GEREKEN DURUMLAR (KONTRENDİKASYONLAR)

Kesin kontrendikasyonlar;

  • Tromboflebit, tromboembolik hastalıklar, serebral vasküler hastalık, koroner daralma, bu durumlarla ilgili öykü veya bu durumlara predispozan faktörlerin varlığı,
  • Bozulmuş karaciğer fonksiyonları,
  • Bilinen ya da şüpheli meme kanseri,
  • Nedeni belli olmayan vajinal kanama,
  • Bilinen ya da şüpheli gebelik,
  • 35 yaş üzeri sigara kullanan kadınlar.

Relatif (göreceli) kontrendikasyonlar;

  • Migren türü vasküler baş ağrıları,
  • Hipertansiyon,
  • Myoma uteri,
  • Daha önce gestasyonel diyabet öyküsünün olması,
  • Elektif cerrahi (cerrahiden bir ay önce cerrahi sonrası tromboz riskini azaltmak için oral kontraseptifler kesilmelidir),
  • Epilepsi (oral kontraseptifler epileptik ilaçların etkinliğini azaltabilir),
  • Öyküsünde gebelik sarılığı olanlarda bir miktar tıkanma sarılığı gelişebilir,
  • Safra kesesi hastalığı.

ORAL KONTRASEPTİFLERİN DİKKATLİ KULLANILMASI GEREKEN DURUMLAR (UYARILAR/ÖNLEMLER)

  • Soy geçmişinde kalp ya da dolaşım bozukluğu bulunan kadınlarda,
  • Orak hücreli anemisi olan kadınlarda,
  • Diabetes mellitus (özellikle komplikasyonları varsa) hastası olan kadınlarda,
  • Hipertansiyonu olan kadınlarda,
  • Sigara içen kadınlarda,
  • Obezite sorunu olan kadınlarda,
  • Hiperlipidemi problemi olan kadınlarda,
  • 35 yaş ya da üstünde olmak gibi arter hastalığı açısından birçok riski bulunan kadınlarda, bunlar gibi durumlarda östrojen bazlı oral kontraseptifler dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır.

ORAL KONTRASEPTİFLERİN (DOĞUM KONTROL HAPLARININ) OLASI YAN ETKİLERİ NELERDİR?

Östrojen içeren hapların muhtemel yan etkileri;

  • Kan basıncının yükselmesi (hipertansiyon),
  • Kilo değişiklikleri,
  • Bulantı,
  • Depresyon,
  • Göğüslerde şişme,
  • Cinsel isteğin azalması,
  • İştah artışı,
  • Bacak krampları,
  • Karın krampları,
  • Baş ağrıları ve baş dönmesi.

İnme ya da pulmoner emboliye neden olan tromboz  (anormal bir kan pıhtısı) riski de bulunmaktadır. Bu haplar kalp hastalığını alevlendirebilirler ya da safra taşlarına, sarılığa ve nadiren de karaciğer kanserine neden olabilirler.

Kombine hapları kullanan kadınlarda uzun vadede meme kanseri riskinde hafif bir artış görülebilir.

Tüm oral kontraseptifler, özellikle sade progesteron hapı veya mini hap (POP), adetler arasında kanamaya neden olabilirler. POP’un diğer muhtemel yan etkileri arasında adet düzensizliği, ektopik gebelik ve over kistleri bulunmaktadır.

ORAL KONTRASEPTİFLERİN İLAÇ, BİTKİ ve BESİNLER İLE ETKİLEŞİMLERİ

Oral kontraseptiflerin ilaç, bitki ve besinler ile etkileşim göstermesi sonucunda ya ilacın etkinliği ya da kontrasepsiyonun düzeyi değişir. Oral kontraseptif ilaçlarla etkileşim yapan maddelerin büyük bir kısmı oral kontraseptiflerin metabolizmasını arttırarak, kontrasepsiyon etkinliğini azaltırlar. Bu nedenle de klinik olarak istemeyen gebelik oluşur.

Oral kontraseptiflerin metaboizmasını arttırarak kontrasepsiyon düzeyinin azalmasına sebep olan ilaç-ilaç etkileşimleri:

  • Bazı antibiyotikler; rifampisin, penisilinler (amoksisilin, ampisilin gibi), tetrasiklinler, eritromisin.
  • Bazı antiepileptik ilaçlar; barbitürat, fenitoin, karbamazepin, topiramat, pirimidon.
  • Bazı antidepresanlar; fluoksetin, fluvoksamin.
  • Bazı antiviral ilaçlar; nevirapin, tipranavir.

Bazı ilaçlar da oral kontraseptiflerin metabolizmasını azaltarak, kontrasepsiyon etkinliğini arttırır. Bu gibi bir durumda fazla biriken östrojen hipertansiyona (yüksek tansiyona), mide bulantısına, ödem oluşmasına ve migren ağrılarına sebep olabilir.

Bazı bitkisel ürünler de oral kontraseptiflerin etkinliğini arttırabilmektedir. Örneğin, bit otu, soya, çayır üçgülü, ekinezya, ungariya, papatya, ginseng, altın mühür gibi bitkiler oral kontraseptiflerin etkinliğini arttırabilir. Greyfurt suyu da oral kontraseptifler ile birlikte alındığında ilacın etkinliği artabilir.

Sarı kantaronun CYPA4 enzimlerini indüklemesine bağlı olarak birçok ilaç ile ilgili etkileşimi rapor edilmiştir. Ayrıca sarı kantaronun P-gp’yi indüklediği ve böylece ilaçların absorbsiyonunu engelleyerek etkilerini azalttığına dair de bilgiler vardır. Sarı kantaron kontraseptif metabolizmasını hızlandırır ve buna bağlı olarak kontraseptiflerin serum düzeyi azalır.  Kombine oral kontraseptif ve sarı kantaronu birlikte kullanan kadınlarda ani kanamalar ve istenmeyen gebelikler görülebilir. Eğer, sarı kantaron ve oral kontraseptiflerin eş zamanlı kullanılması gerekiyorsa hormonal olmayan başka bir doğum kontrol yönteminin uygulanması önerilmektedir.

Aşağıda oral kontraseptifler ile etkileşime giren bitki/besinler ve etkileşimin sonucu verilmiştir:

Etkisini düşürenler;

  • Sarı kantaron,
  • Cüce palmiyesi.

Etkisini arttıranlar;

  • Ekinezya,
  • Ginseng,
  • Altın mühür,
  • Greyfurt suyu.

EMZİREN KADINLAR ORAL KONTRASEPTİF (DOĞUM KONTROL HAPI) KULLANABİLİR Mİ?

Oral kontraseptif kullanan kadının emzikli bebeği varsa sütü azalabilir veya tamamen kesilebilir. Özellikle emzirmenin büyük önem taşıdığı ilk 6 ayda (bebek 6 aylık olana kadar) oral kontraseptif  (ağız yoluyla alınan doğum kontrol hapı) kullanmak yerine başka bir kontraseptif (gebelikten korunma yöntemi) önerilmektedir.

SIK KULLANILAN ORAL KONTRASEPTİFLER (DOĞUM KONTROL HAPLARI)

Östrojenler;

Progestagenler;

Oral kontraseptiflerin yüksek yüzdeli korunma başarısı olsa da, her ilaç gibi istenmeyen etkileri de olabilmektedir. Bu nedenle akılcı olmayan kullanıma bağlı ortaya çıkabilecek etkinlik kaybı, yan etki artışı ve ilaç etkileşimleri gibi problemlerin önüne geçebilmek amacıyla toplumun bilinç düzeyinin arttırılmasına yönelik yapılan çalışmaların arttırılması gerekmektedir.

Benzer Sağlık Yazılarımız

  1. Prezervatif (Kondom), Diyafram ve Servikal Başlık İle Doğum Kontrolü
  2. İmplant Doğum Kontrolü Nedir
  3. Takvim Yöntemi İle Doğum Kontrolü Nedir
  4. Doğum Kontrol İğnesi İle Doğum Kontrolü Nedir
  5. Yumurtlama Gününü Hesaplayarak Doğum Kontrolü Nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git