Hastalıklar ve Tedaviler

Metotreksat Nedir ve Ne İçin Kullanılır? Methotrexat İlacın Yan Etkileri

Daha önce amethopterin olarak bilinen Metotreksat (MTX) bir kemoterapi ajanı ve bağışıklık sistemi baskılayıcıdır.

Daha önce amethopterin olarak bilinen Metotreksat (MTX) bir kemoterapi ajanı ve bağışıklık sistemi baskılayıcıdır.

Metotreksat (MTX)’ın antiproliferatif ve antiinflamatuar etkileri vardır. Metotreksat antiproliferatif etkisini dihidrofolat reduktaz enzimini inhibe ederek; DNA ve RNA sentezi için gerekli olan pürin ve timidilat gibi folat bağımlı enzimlerin sentezini bloke ederek gösterir.

Antiinflamatuar etkisini ise pürin sentezinde rol oynayan 5-amino-imidazol-4-karboksamid ribonükleotit transformilaz enzimini inhibe ederek, antiinflamatuar etkiye sahip adenozini arttırarak etki gösterir. Hücre içi ve dışında adenozinin artması sonucu proinflamatuar sitokinlerin salınımı, apopitoz ve nötrofil göçü inhibe olur.

Metotreksat ne için kullanılır?

Metotreksat, uzun yıllardır sedef hastalığı (psoriasis) tedavisinde, diğer bazı dermatolojik hastalıkların ve 30 yılı aşkın bir süredir iltihaplı eklem romatizmasının tedavisinde dünya genelinde yaygın olarak kullanılan bir ilaçtır. Metotreksat’ın yüksek dozları kanser tedavisinde de kullanılmaktadır.

Metotreksat’ın kemoterapide kullanımı:

Metotreksat orjinal olarak geliştirilmiştir ve kemoterapi için tek başına ya da ajanlarla kombinasyon halinde kullanılabilir.

  • Lenfoma (lenf düğümü kanseri)
  • Bazı lösemi tipleri
  • Baş-boyun kanserleri
  • Rahim kanseri
  • Göğüs kanseri
  • Over (yumurtalık) kanseri
  • Akciğer kanseri
  • Mesane kanseri
  • Osteosarkom
  • Testis kanseri. Metotreksat bu kanser türlerinde kullanılabilmektedir.

Metotreksat’ın otoimmün bozukluklarda kullanımı:

  • Romatoid artrit
  • Psoriatik artrit
  • Sarkoidoz
  • Crohn hastalığı
  • Jüvenil dermatomiyozit
  • Psoriasis
  • Egzama
  • Kutane-lupus eritematozus
  • Bazı vaskülitler. Bunlar gibi otoimmün hastalıklar için kullanılır.

Metotreksat orjinal olarak kemoterapi ilacı olarak (yüksek dozlar kullanılarak) tasarlanmış olasa da, düşük dozlarda Metotreksat, bazı otoimmün hastalıkların tedavisinde de güvenli ve genellikle iyi tolere edilen bir ilaçtır. Etkinliği göz önünde bulundurularak, düşük doz Metotreksat, romatoid artritin tedavisinde ilk basamak olarak tercih edilebilmektedir. Fakat romatoid artritli her hasta Metotreksat tedavisine olumlu yanıt vermeyebilir. Yapılan birden fazla çalışma, bir yıl kadar düşük doz Metotreksat tedavisinin çoğu hastada ağrıları azalttığını, daha iyileştirdiğini, daha az eklem şişliklerinin olduğunu ve hastalık aktivitesinin azaldığını göstermiştir.

Metotreksat ayrıca multipl skleroz için de kullanımı denenmiştir.

Metotreksat lupus tedavisinde yaygın olarak kullanılmaz ve uygulamayı desteklemek için yeterli veri yoktur.

Metotreksat kullanımınının sakıncalı olduğu durumlar (metotreksat’ın kontrendikasyonları)

Kesin kontrendikasyonlar

  • Çocuk sahibi olmayı planlayan erkek ve kadınlar
  • Gebelik ve emzirme dönemleri
  • Yetersiz kontrasepsiyon
  • İlaca karşı hipersensitivite
  • Ciddi karaciğer hastalığı
  • Tüberküloz öyküsü veya diğer ciddi enfeksiyonlar
  • Aktif peptik ülser
  • Lökositopeni, trombositopeni, anemi gibi hematolojik değişiklikler.

Göreceli kontrendikasyonlar

  • Böbrek yetmezliği
  • Karaciğer hastalığı
  • Hepatit öyküsü
  • Konjestif kalp yetmezliği
  • Diabetes mellitus
  • Hasta uyumsuzluğu
  • Ülseratif kolit
  • Diyare
  • Gastrit.

Hamilelikte metotreksat kullanılır mı?

Hamilelik sırasında Metotreksat abortifasenttir (düşük ilacıdır) ve genellikle erken evrelerde, çoğunlukla da Misoprostol ile birlikte kombinasyon olarak gebeliklerin sonlandırılması için kullanılır.

Metotreksat ayrıca fallop tüpü yırtılmadığı durumlarda ektopik gebelikleri tedavi etmek için kullanılır.

Molar gebelikleri tedavi etmek için dilatasyon ve kürtajlı Metotreksat kullanılır.

Metotreksat kullanan kadın ve erkeklere ilaç kesildikten sonra 3 ay sonrasına kadar doğum kontrolü önerilir.

Çocuklarda metotreksat kullanımı

Çocuklarda Metoreksat’ın 0,2-0,5 mg/kg/hafta dozda kullanılması önerilmektedir. Acil olmayan durumlarda 1,25-5 mg doz ile test yapılıp 1 hafta sonra erken toksisitesi laboratuvar testleri ile takip edilmesi gerekir.

Diğer ilaçlar ile birlikte metotreksat kullanımı

  • Penisilinler Metotreksat’ın eliminasyonunu azaltabilir. Eğer Metotreksat penisilinler ile birlikte kullanılması gerekiyorsa daha sık izlem gerekir.
  • Aminoglikozidler (örn. neomisin ve paronomisin gibi), Metotreksatın gastrintestinal emilimini azalttığı bilinmektedir.
  • Retinoidler ve tirimetoprim, Metotreksat ile etkileşim yaparak hematotoksisiteyi arttırdıkları bilinmektedir.
  • Siklosporin gibi diğer immünsüpresanlar. Metotreksat’ın hematolojik etkilerini potansiyelize edebilir, bu da potansiyel olarak toksisiteye yol açabilir.
  • NSAİİ (non-steroidal antiinfalamatuar ilaçlar)’ların sayısı belli olmayan olgu sunumunda Metotreksat ile ölümcül etkileşim yaptığı bildirilmiştir.
  • Omeprazol ve antikonvülsan valproat ilaçlar, Cisplatin, kolestiramin ve dantrolen gibi nörotoksik maddeler, Metotreksat’ın plazma konsantrasyonlarını arttırdığı bilinmektedir.
  • Metotreksat’ın düzeyini arttıran diğer ilaçlar arasında barbitüratlar, kolşisin, etanol, fenitoin, probenesid, sülfonilüre, tiazid diüretikler, furosemid gibi ilaçlar sayılabilir.

Metotreksat ilacın yan etkileri nelerdir?

  • Geri dönüşümlü saç dökülmesi
  • Bulantı, kusma, yumuşak dışkı
  • Yorgunluk
  • Gastrointestinal ülser
  • Anemi
  • Enfeksiyona eğilim
  • Karaciğer fibrozu, sirozu
  • Anormal kanama
  • Nefrosisitoz
  • İnterstisyel pnömoni
  • Diyabetin ağırlaşması
  • Alveolit
  • Ateş
  • Depresyon
  • Ciddi deri döküntüleri
  • Baş ağrısı
  • Konsantrasyon bozukluğu
  • Hafıza kaybı
  • Bulanık görme
  • Duyu kaybı.

Metotreksat etkin maddesini içeren ilaçlar

  • Emthexate2.5 mg 100 tablet
  • Emthexate-s 5 mg 1 flakon
  • Emthexate-s 50 mg 1 flakon
  • Emthexate-s 500 mg 1 flakon.

 

  • Methotrexate Ebewe 50 mg/5 ml konsantre enjeksiyonluk çözelti içeren 1 flakon
  • Methotrexate koçak 50 mg/ml enjektabl solüsyon içeren flakon
  • Methotrexate 50 mg 1 ampul
  • Methotrexate 50 mg 5 ampul
  • Metotrexate DBL 5 gr/50 ml 1 flakon
  • Methotrexate DBL 50 mg/2 ml 1 flakon
  • Methotrexate DBL 500 mg/20 ml 1 flakon
  • Methotrexate ebewe 2.5 mg 50 tablet
  • Methotrexate  ebewe 2.5 mg 100 tablet.

 

  • Metoart 10 mg/1 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart 15 mg/1,5 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart 20 mg/2 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart 25 mg/2,5 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart Con 7,5 mg/0,1875 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şıranga
  • Metoart Con 20 mg/0,5 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart Con 27,5 mg/0, 66875 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart Con 30 mg/0, 75 ml enjeksiyonluk çözelti içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoart Con 10 mg/0,25 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoart Con 12,5 mg/0,3125 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoart Con 15 mg/0, 375 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoart Con 17,5 mg/0,4375 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoart Con 22,5 mg/ 0, 5625 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma 1 adet hazır şırınga
  • Metoart Con 25 mg/0,625 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga.

 

  • Metoject 10 mg/1 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoject 15 mg/1,5 ml enjeksiyonluk solüsyon içerek kullanıma hazır 1 adet şırınga
  • Metoject 20 mg/2 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır şırınga
  • Metoject 25 mg/2,5 ml enjeksiyonluk solüsyon içeren kullanıma hazır şırınga.

 

Mextu 50 mg/2 ml IM/IV/IT enjeksiyon ve infüzyon için çözelti içeren 1 flakon.

MTX HEXAL 10 mg 30 tablet.

TREXAN 2,5 mg 100 tablet.

Benzer sağlık yazıları

  1. Kanser nedir ve neden olur
  2. Lösemi nedir ve neden olur
  3. Lenfoma nedir ve neden olur
  4. Romatoid artrit nedir ve neden olur
  5. Sedef hastalığı nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git