B

Kronik Böbrek Yetmezliği Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Türkiye'de ve dünya genelinde en önemli kronik böbrek yetmezliği nedenlerinden birisi diyabetis mellitus (şeker hastalığıdır).

Kronik böbrek yetmezliği veya kronik böbrek hastalığı (KBH), tüm dünyada yaygın bir sağlık sorunudur ve sıklığı gün geçtikçe artmaktadır. Kronik böbrek yetmezliğinin tedavisi zor ve pahalıdır. Kronik böbrek yetmezliğinin en önemli sonuçlarından biri de böbrek hastalığının ilerlemesi, böbreklerin işlevini yitirmesine bağlı akut ve kronik komplikasyonlar ile kardiyovasküler hastalık oranını yükseltmesidir.

Kronik böbrek hastalığının tanısı ve tedavisi zamanında yapılır sa oluşabilecek kötü etkileri engellenebilir fakat kronik böbrek hastalığı belirti ve bulguları en başlarda çok önemsenmediği için genellikle komplikasyonlar geliştikten sonra meydana çıkmaktadır.

Kronik böbrek yetmezliği evreleri

Kronik böbrek yetmezliği yaklaşık 3 ay süresince var olan ve geri dönüşümü olmayan böbrek fonksiyon bozukluğu olarak tanımlanır. 3 aydan daha kısa süren böbrek yetmezliği durumu ise akut böbrek yetmezliğidir ve tedavi ile düzelebilir. 3 aydan daha uzun süren böbrek yetmezliğinin (kronik böbrek yetmezliği) nedeni ne olursa olsun düzelme şansı yoktur.

Kronik böbrek yetmezliğinin evrelemesi glomerüler filtrasyon hızına (GFH) göre yapılır.

  • Kronik böbrek evre 1: Glomerüler filtrasyon hızı seviyesi arttıkça kronik böbrek hastalığına bağlı komplikasyon gelişme riski de artar.
  • Kronik böbrek yetmezliği evre 2: Böbrek yetmezliği ilerledikçe, geriye kalan nefron sayısının azaldığına işaret eder.
  • Kronik böbrek yetmezliği evre 3: Nefron sayısında azalmanın devam etmesinin yanı sıra hangi hastanın ne zaman diğer evreye geçeceği bilinmez.
  • Kronik böbrek yetmezliği evre 4: Hastalık ilerlediği sürece böbrek yetmezliğine gidiş hızlanmış anlamına gelir.
  • Kronik böbrek yetmezliği evre 5: Bütün bu gelişmeler sonrası böbrek yetmezliği başlamış demektir.

Kronik böbrek yetmezliği nedenleri

Türkiye’de yaklaşık 50.000 insan renal replasman tedavisi gerektirecek düzeye gelen böbrek yetmezliği durumundadır. Bu grubun içerisine her yıl yaklaşık 7500 kişi katılmaktadır. Dünya genelinde en sık karşılaşılan organ yetmezliklerinden biri kronik böbrek yetmezliğidir. Türkiye ve dünya genelinde en önemli kronik böbrek yetmezliği nedenlerinden birisi diabetes mellitus dur (şeker hastalığıdır).

Kronik böbrek yetmezliğinin birçok nedeni vardır.

  • Hipertansiyon
  • Akdeniz ateşi hastalığı,
  • Otoimmün hastalıklar,
  • Sistemik enfeksiyonlar,
  • Nefrotoksinler,
  • Glomerüler hastalıklar,
  • Kardiyovasküler hastalıklar,
  • Kansızlık,
  • Sigara kullanımı,
  • Tuzlu beslenme,
  • Protein ve fosfattan zengin beslenme,
  • Hiperglisemi,
  • Proteinüri,
  • Polikistik böbrek hastalığı,
  • Hidronefroz,
  • Amiloidoz birikimi,
  • Multiple myeloma,
  • İnfiltratif hastalıklar,
  • Obezite,
  • Lösemi ve lenfoma gibi birçok sebebe bağlı kronik böbrek yetmezliği gelişebilir.

Kronik böbrek yetmezliği belirtileri

Kronik böbrek yetmezliği hastalarında genellikle ileri evrelere kadar belirti görülmeyebilir. Bununla birlikte hiçbir yakınma veya klinik bulgunun böbrek yetmezliğine özgü olmadığı bilinmelidir.

Hastalardaki sorunlar genellikle böbrek yetmezliğine neden olan hastalıkların belirtisi ve bulguları (diyabet, hipertansiyon ve nefrotik sendrom gibi) olabilir ya da en fazla hangi sistem etkilenmiş ise o sisteme ait belirti ve bulgular vardır.

  • Kronik böbrek yetmezliğinden etkilenen sistem sindirim sitemi ise bulantı-kusma gibi belirtiler görülür.
  • Etkilenen sistem sinir sistemi ise ensefalopati ve periferik nöropati gibi sistem belirti ve bulguları görülebilir.
  • Etkilenen sistem kardiyovasküler sistem ise kalpte ritim bozuklukları ve perikardit gibi belirtiler görülür.

Kronik böbrek yetmezliğinin genel belirtiler; idrarda azalma, idrar yaparken zorlanma, gece sık idrara çıkma, kanlı idrar yapma, ürenin idrar ile birlikte atılmayıp kanda artması, tansiyonun yükselmesi, kas seyirmeleri, halsizlik, bulantı ve kusma, uyku hali, dalgınlık, ağızda kötü koku, ödem ve ciltte kaşıntı gibi belirtilerdir.

Kronik böbrek yetmezliği nasıl teşhis edilir?

Kronik böbrek yetmezliği belirtilerinden şüphe eden kişinin veya hastanın öncelikle bir üroloji uzmanı tarafından muayene edilmesi ve değerlendirilmesi gerekir.

Kronik böbrek yetmezliği tanısı için idrar testleri, kan testleri, serolojik testler, radyolojik tetkikler, nükleer tıp yöntemleri, renal biyopsi ve diğer testler yapılır.

  • Ultrasonografik görüntüleme, kontrastsız bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans anjiyografi gibi yöntemleri içerir. Böbrek sintigrafisi oldukça yararlı bir yöntemdir.
  • Renal biyopsi böbrek fonksiyon bozukluğunun aydınlatılmasında kullanılır.
  • Her hastada lipit profili, akciğer grafisi, elektrokardiyografik yöntem, parathormon düzeyleri gibi yöntemlerde kronik böbrek yetmezliği teşhisinde kullanılan yöntemlerdir.
  • Ekokardiyografi ile kalp mutlaka değerlendirilir. Bütün bunların yanı sıra böbrek yetmezliğine neden olan diğer sebeplere yönelik incelemeler de yapılır.

Kronik böbrek yetmezliğinde tedavi yöntemleri

Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde ayırıcı tanı değerlendirilip neden belirlendikten sonra tedavi ve takip planı yapılır.

Kronik böbrek yetmezliğinde beslenme (diyet) tedavisi nedir? Hastanın beslenmesi düzenlenir. Tuz ve protein kısıtlaması beslenmenin temelini oluşturur. Protein kısıtlaması uygulanan hastalarda destek amaçlı esansiyel aminoasit preparatları kullanılır. Diyaliz tedavisi sırasında suda eriyen vitaminler kaybedildiği için B ve C vitamin replasmanı uygun dozda yapılmalıdır.

Kronik böbrek yetmezliğinde kan basıncı kontrolü ve volüm dengesi nasıl sağlanır? Böbrek yetmezliği ilerledikçe volüm dengesi ve kan basıncı ile ilgili hedeflerin sağlanması da zorlaşır. Sonunda bazı hastalarda bu problemler tek başına diyaliz endikasyonu (diyaliz gerekliliği) olarak karşımıza çıkabilir. Ödemi olan ve kan basıncı yüksek olan ve henüz diyaliz tedavisi başlamamış hastalarda su alımı çok iyi anlatılır ve dengeli loop diüretik tedavi verilir.

Kronik böbrek yetmezliğinde kardiyovasküler sistem tedavileri nedir? Kardiyovasküler hastalıklar, böbrek yetmezliği olan hastalardaki en önemli hastalık oranı ve ölüm oranı nedenidir. Geleneksel risk faktörleri (ileri yaş, diyabet, obezite ve benzeri durumlar) yanında üremik risk faktörleri de (anemi, hiperparatiroidi, hiperfosfatemi, hiperhomosisteinemi, kronik sistemik inflamasyon ve benzeri hastalıklar) kardiyovasküler hastalığın bu hasta grubunda daha erken ve daha sık ortaya çıkmasına neden olur. Kalpte, damarlar, kapaklar ile ilgili ve miyokard ile ilgili önemli sorunlar gelişir. Koroner arter hastalığı, ritim bozuklukları, kalp yetmezliği gibi sorunlar kronik böbrek yetmezliği hastalarında hem daha genç yaşta hem de daha sık görülür. Bu grup hastalarda mümkün olduğunca risk analizi yapılmalı ve değiştirilebilir olanlar düzeltilmelidir. Bu hastalarda sigara ve alkol kullanımı var ise bırakılmalı, düzenli ve uygun egzersiz yapılmalı, kilo verilmeli, aneminin tedavisi yapılmalıdır. Kalbin aralıklı olarak takibi gereklidir.

Kronik böbrek yetmezliğinde elektrolit tedavisi nedir? Tüm elektrolitlerde hedef normal değerleri korumaktır. Tüm elektrolitler normal gıda alımı ile organizmaya girer ve böbrek tarafından dengesi gözden geçirilerek atılırlar. Böbrek yetmezliği başlayanlarda bu işlev yavaşlar ya da tamamen yetersiz hale gelir. Bu nedenle sodyum, potasyum ve fosfor gibi moleküllerin belli ölçüde ve böbrek yetmezliğinin belli evrelerinde kısıtlanması ve düzenli aralıklar şeklinde takip edilip alımının düzenlenmesi gerekir.

Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde asit-baz dengesi nasıl sağlanır? Hedef normal değeri korumaktır. Bunun için öncelikle besinsel değerlerde eksikliğin olup olmadığı (demir, vitamin B12, folik asit, protein-enerji gereksinim durumu gibi) gözden geçirilir ve normal değere getirilmesi sağlanır. Buna rağmen hedefe ulaşılmamış ise eritroprotein başlanması gerekebilir.

Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde kan şekeri kontrolü nasıl sağlanır? Diyabetik kronik böbrek hastalığı olanlarda glisemi kontrolü ile ilgili disiplinin bozulmaması gerekir. Glisemi kontrolü sağlanmaz ise kronik böbrek hastalığı hızlanır. Bu hedeflere ulaşmaya çalışırken hem ağız yoluyla verilen antidiyabetik ilaç kullanımının hem de insülin kullanımının dikkat edilmesi gerekir.

Kronik böbrek yetmezliği tedavisinde gelişen komplikasyon tedavilerinin yanı sıra renal replasman ve son dönem böbrek yetmezliği tedavisinde böbrek nakli gibi tedaviler de uygulanır. Renal replasman tedavisinde hemodiyaliz, damar giriş yolu, diyaliz membran, diyaliz solüsyonu, antikoagülasyon, periton diyalizi ve renal transplantasyon (böbrek nakli) gibi tedavi yöntemleri şeklindeki tedaviler kronik böbrek yetmezliği tedavisinde uygulanan diğer tedavi yöntemleridir.

Böbrek hastalıkları ile ilgili benzer yazılar

  1. Akut böbrek yetmezliği nedenleri ve belirtileri
  2. Böbrek iltihabı nedenleri ve belirtileri
  3. Şeker hastalığının böbreklere etkisi nedir (diyabetik nefropati)
  4. İdrardan kan gelmesinin nedenleri
  5. Çocuklarda ve erişkinlerde nefrotik sendrom neden olur

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git