Hastalıklar ve Tedaviler

İnsülin Nedir? İnsülin Direnci Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

İnsülin, vücutta pankreasta bulunan langerhans adacıklarının beta-hücreleri tarafından üretilen polipeptit yapıda 6000 dalton ağırlığında bir hormondur.

İnsülin ve insülinin işlevi nedir?

İnsülin, vücutta pankreasta bulunan langerhans adacıklarının beta-hücreleri tarafından üretilen polipeptid yapıda 6000 dalton ağırlığında bir hormondur. Besinlerden aldığımız gıdalar içerisindeki nişasta (karbonhidrat) bağırsaklarda enzimler tarafından glukoza dönüştürülür ve bağırsaklardan kana ulaşan glukoz daha sonra hücrelerin içine girer. Bu işlem insülin yardımı ile olur. Hücre içine giren şeker, enerji üretme amacıyla burada kullanılır. İnsülin yokluğu ya da eksikliğinde glukoz hücre içine giremez ve bundan dolayı kanda yükselir ve bu durum diyabet (şeker hastalığı) olarak adlandırılır.

İnsülinin işlevi bazı sebeplerden dolayı bozulur ve bu bozulmadan dolayı insülin görevini yerine getiremez ya da bazı doğumsal nedenlerden dolayı insülin yoktur ve bu gibi durumlarda kan şekeri yüksekliği, kolesterol değerlerinin bozukluğu, karaciğer yağlanması, kanda ürik asidin yüksekliği,  ve gut hastalığı olarak bilinen bir hastalık riski gibi komplikasyonlar gelişebilir.

İnsülin direnci nedenleri

İnsülin direnci, pankreas tarafından üretilip kan şekeri seviyesini düzenleyen bir hormon olan insülinin etkilerine karşı vücut hücrelerinin bozuk tepki vermesi durumuna verilen addır. Bu direnç, insülin üretiminden reseptörlerine bağlanmasına ve daha sonra postreseptör olaylara kadar herhangi bir aşamada görülebilir.

Kilolu olmaya (obeziteye) bağlı insülin direnci: Hafif insülin direncinin en bilinen nedeni obezitedir ve kilo verme ile bu direnç tekrar düzeltilebilir.

Şeker hastalığına (tip 2 diyabet) bağlı insülin direnci: Tip 2 diyabetis mellitusta, kandaki yüksek glukoz seviyelerinin kısmi nedeni insülin direnci olabileceği gibi, düşük insülin üretimi de olabilir.

Nedeni bilinmeyen insülin direnci: Değişken diyabetli insanlar zaman zaman kan şekerindeki düşüş için aşırı dozlarda insülin gerekliliği duyarlar. Bu tür durumlardaki insülin direncinin nedenleri tam olarak bilinmemektedir.

Yaşam ve beslenme tarzına bağlı insülin direnci: Vücudunda insülin direncine sebep olabilecek herhangi bir bozukluk olmamasına rağmen hareketsiz bir yaşam, beslenme alışkanlıklarındaki bozukluk, yağdan zengin beslenme, çok fazla kilo alma, çok fazla şekerli içecekler (kola, gazoz, meyve suları gibi) nedenlerden dolayı da insülin direnci görülebilir.

İnsülin direncine neden olabilen diğer faktörler

  • Polikistik over sendromu
  • Esansiyel hipertansiyon
  • Yüksek kan kolesterol lipid düzeyleri (dislipidemi)
  • Genetik bozukluğa bağlı anormal insülin
  • Akantozis nigrikans
  • Bazı ilaçların kullanımı (kortikosteroidler, ağız yoluyla kullanılan doğum kontrol ilaçlarından bazıları ve diüretikler gibi) ilaçlar
  • Aterosklerotik kardiyovasküler hastalık gibi durumlar veya hastalıklar insülin direncine neden olabilir veya bu hastalıklar ile birlikte insülin direnci görülebilir.

İnsülin direncinde ortaya çıkan belirtiler ve komplikasyonlar

İnsülin direnci belirtileri, direncin sebep olduğu komplikasyonlara göre değişiklik gösterir. ilk belirtiler arasında tatlı krizleri, unlu-şekerli ve nişastalı gıdalara düşkünlük, sık acıkma, gece yemeleri, yemeklerden sonra uyuklama, yorgunluk, terleme, kalp çarpıntısı, çabuk sinirlenme halleri, konsantrasyon bozuklukları, unutkanlık, baş ağrısı, uyku apnesi, horlama problemi, cinsel isteksizlik, ödem, cilt değişikliği (özellikle boyun, koltuk altı, kasık ve eklemlerin iç kısmında) gibi belirtiler vardır.

Beslenmede değişiklik olmadığı halde kilo alımı ve kilo verememe, adet düzensizliği ve aşırı tüylenme, tekrarlayan sivilcelenme sorunu, karaciğer yağlanması, gut krizleri, aşırı ve hızlı yemek yeme, çabuk acıkma ve açlık hipoglisemisi atakları gibi belirtiler de görülebilir.

İnsülin direnci birçok klinik tabloya yol açabilir. En sık görülen ve en iyi bilinen formu tip 2 diyabet ve metabolik sendromdur. Uzun süren insülin direnci nedeni ile tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon ve bazı malign hastalıklar (meme kanseri, bağırsak kanseri, endometrial kanser gibi) durumlar gelişebilir.

İnsülin direnci teşhisi için hangi testler yapılır?

İnsülin direncini değerlendirmek için birçok tetkik yapılabilir.

  • OGTT (Oral glukoz tolerans testi) nedir? İnsülin direnci olan kişilerde, oral glukoz tolerans testi sırasında, insülin düzeylerinin normalin üzerinde bulunduğu 1960’lı yıllardan bugüne kullanılan bir yöntemdir.
  • İTT (insülin tolerans testi nedir? İnsülinin intravenöz yolla verilmesine takiben lineer olarak azalan glisemi düzeyi, insülin duyarlılığını yansıtır.
  • İnsülin, glukoz ve C-peptid oranlarının ölçümü: Pratik günlük kullanımda, geniş vaka gruplarını içeren toplum çalışmalarında, hastalardan alınan açlık insülin, C-peptid ve glukoz değerlerini birbirleriyle oranlayarak, insülin direnci varlığı hakkında fikir edinilebilir.
  • HOMA-IR (homaostatic model assessment) testi nedir? İnsülin direnci için en sık kullanılan homeostasis model assessment (HOMA-IR) tetkikidir (bu tetkik, fazla kilosu olan, gizli şekerden şüphelenilen kişilerde pankreas bezinin salgıladığı insülin hormonuna karşı bir direnç gelişip gelişmediğini, beta hücrelerinin yeterli işlev görüp görmediğini ölçmek için yapılan bir tetkiktir.
  • OUICK testi nedir? İnsülin direnci için kullanılan diğer bir yöntem ise OUICK (insülin duyarlılık testidir). Bu yöntem insülin duyarlılığını gösterir.  Bu tetkik, açlık plazma glukozu (APG) ve açlık immünoreaktif insülin ölçümleri (AİRİ)’den hesaplanarak yapılır.
  • İVGTT (minimal model) testi nedir? İntravenöz glukoz tolerans testi yapılarak elde edilen glukoz ve insülin (veya C-peptid) değerlerinden glukoz duyarlılığını saptayabilen bir testtir.
  • CIGMA (glukozun sürekli infüzyonu modeli) testi nedir? Hem glukoz intoleransı, insülin rezistansı hem de beta hücrelerinin fonksiyonları hakkında bilgi edinilen bir testtir.
  • HECT (hiperinsülinemik öglisemik klemp testi) nedir? Periferik insülin direncini belirlemede ”altın standart” olarak kabul görmüş bir testtir. Testin temel kuralı, hiperinsülinemik bir ortam yaratarak bu ortamda normoglisemi sağlamak için verilen glukozun kullanım hızını bulmaya dayanır.

Ayrıca insülin direnci teşhisi için yapılan diğer testler arasında trigliserit, trigliserit/HDL kolesterol oranları, ürik asit ölçümü gibi testler de vardır. İnsülin direncine yönelik testler yapılırken, insülin direncinden kaynaklanan ve eşlik eden bozukluklara yönelik diğer tetkiler de yapılabilir.

İnsülin direnci tedavisi

İnsülin direnci tedavisi temelde üç alt başlıkta incelenir.

  • İnsülin direnci için beslenme tedavisi nedir? Beslenme tedavisinin amacı insülin direncini düzeltmek ve bu duruma bağlı gelişebilecek bozuklukları önlemektir. Sigara gibi kötü alışkanlıkları bırakmak da insülin direncini azaltabilir.
  • İnsülin direnci için egzersiz tedavisi nedir? Bedensel aktivitenin arttırılması ve insüline en fazla yanıt veren kas dokusunu, yağ dokusuna göre arttırarak yağ dokusunu azaltmaktır. Fiziksel egzersiz insülin direncinin tedavisinde çok ama çok önemlidir. Düzenli aerobik (yürüme, yüzme, bisiklete binme) ile, anaerobik (kas güçlendirici sporlar) ile  insülin direnci ve buna bağlı gelişebilecek sorunlar hem tedavi edilebilir hem de önlenebilir.
  • İnsülin direnci için ilaç tedavisi nedir? Gerektiğinde ve zamanında uygulanan tıbbi tedavi (insülin direncini azaltan ve dokuların insülin duyarlılığını arttıran ilaç tedavisi) tedavide oldukça önemlidir. İnsülin direncinin ilaç tedavisinde metformin ve tiyazolidindiyon grubu ilaçlar yer almaktadır.

Kardiyovasküler ve metabolik risk faktörlerinin azaltılması için toplumda sağlıklı beslenme eğitimi ve fiziksel aktiviteinin arttırılmasına yönelik teşvikler son derece önemlidir. İnsülin direnci olan kişilerde ve kardivasküler ve metabolik hastalıklar riski taşıyan kişilerde sağlıklı beslenme ve sağlıklı yaşam tarzı ömür boyu sürdürülmelidir.

İnsülin direnci tedavisi ve önlemler

İnsülin direncini azaltmak için beslenme nasıl olmalı?

İnsülin direncini önlemek ve azaltmak için glisemik indeksi düşük bir beslenme şekli önemlidir. Yenilen ve içilen besinlerin glisemik indeksi yükseldikçe, kan şekeri de hızlı bir şekilde yükselmektedir. Bu hızlı yükselişler insülin boşalmalarına ve kanda insülin seviyesinin aşırı artışına yol açmaktadır.

Glisemik indeksi düşük olan besinler ise kan şekerini yavaş yavaş ve daha az oranda yükseltmekte ve glisemik indeksi yüksek gıdalara oranla daha az hormon salgılanmasını sağlamaktadır. Kan şekerini hızlı ve yüksek oranlarda arttıran karbonhidratlar (glisemik indeksi yüksek besinler) olarak adlandırılırken, kan şekerini daha yavaş ve daha az arttıran besinler de (glisemik indeksi düşük besinler) olarak adlandırılmaktadır.

Glisemik indeksi düşük besinler 

  • Tam tahıllar
  • Baklagiller
  • Sebzeler
  • Kuruyemişler
  • Meyvelerin çoğu (özellikle elma, kuru kayısı, kiraz, greyfurt, kivi, yaş üzüm, mango, portakal, şeftali, erik, armut gibi meyveler)
  • Az yağlı süt ve süt ürünleri gibi besinler glisemik indeksi düşük besinler grubunda olan besinlerdir.

Glisemik indeksi yüksek besinler 

  • Beyaz ekmek
  • Pirinç
  • Hamur işleri (kekler, pastalar, kurabiyeler, börekler, çörekler gibi)
  • Hazır gıdalar (pizza, fast food, ekmek arası yiyecekler ve benzeri)
  • Tatlılar
  • Makarna, mantı gibi yiyecekler
  • Şekerli içecekler
  • Çikolata, bisküvi tarzı yiyecekler gibi besinler glisemik indeksi yüksek olan besinlerdir.

Kısacası, beslenmede hiç bir faydası olmayan ve bu glisemik indeksi yüksek olan yiyecekleri hayatımızdan mümkün olduğunca çıkarmak ya da en ama en aza indirmek insülin direncini önlemek ya da azaltmak için çok ama çok önemlidir, bunun yanı sıra egzersiz ve hareketli yaşam tarzı da ihmal edilmemelidir. Yemeklerin sağlıklı pişirme yöntemleri ile pişirilmesi ve düzenli, dengeli öğünler de yaşam tarzı haline getirilmelidir.

Glisemik indeksi düşük besinler

Benzer sağlık yazıları

  1. Polikistik over sendromu neden olur
  2. Akantozis nigrikans nedenleri ve tedavisi
  3. İnsülin nasıl kullanılır
  4. Şeker düşüklüğü neden olur
  5. Şeker hastalığı nedenleri ve tedavisi

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git