F

Fobik Bozukluk Nedir? Fobik Bozukluklar Neden Olur? Fobik Bozukluk Belirtileri

Fobi (korku), bir insanın herhangi bir nesneye, bir duruma ve bir işleve karşı güçsüzlüğünde hissettiği ve kontrolü elinde tutamadığı duyguları tanımlar. Korku, olması gereken ve patolojik olan olmak üzere ikiye ayrılır. Olması gereken korkular; normal, bilinçli ve zihinselleşmiş korkulardır. Patolojik korkular ise, kaçış olgusuyla birlikte yoğun ve akıldışı bir korkudur.

FOBİK BOZUKLUK NEDENLERİ

Korkuların temelinde genetik yatkınlık önemli bir faktör olmakla birlikte yaşam deneyimleri, travma öyküleri gibi çevresel olaylar da önemlidir. Hayvan, suda boğulma, yükseklik, kan gibi korkularda genetik yatkınlık ön planda iken, araba kullanma korkusunun temelinde ise trafik kazası öyküsü gibi çevresel bir etmen yatmaktadır.

Fobik bozukluk çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik gibi yaşamın her döneminde otaya çıkabilir. Birçok hasta çocukluğundan beri korkularının olduğunu, hastaların bir kısmı ise ergenlik döneminde korkularının başladığını belirtirken, spesifik (özgül) fobi başlaması erişkinlerde nadirdir. Fobik bozukluk genellikle kronik seyirlidir.

FOBİK BOZUKLUK TİPLERİ

Fobik bozukluk üç ana kategoride (agorafobi, sosyal fobi ve özgül fobi) sınıflandırılır ve Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel El Kitabı, DSM-V’e göre bu tür fobiler anksiyete bozukluğunun alt türleri olarak kabul edilir.

Agorafobi: Agorafobisi olan insanlar yalnız kalmaktan, yalnız sokağa çıkmaktan, tren ya da uçakla yolculuk yapmaktan, köprüde karşıdan karşıya geçmekten, yüksek bir yerde durmaktan, tünellerden geçmekten, açık alanda yürümekten ve asansöre binmekten korkarlar/kaçınırlar. Birçok hasta uykuya dalarken panik nöbet yaşar.

Spesifik (özgül) fobiler: Belirli nesnelerden veya durumlardan anormal korkudur ve bazen panik ataklara yol açabilir. Özgül fobi ayrıca dört kategoriye (hayvan korkusu, çevresel korku, durumsal korku ve kan-enjeksiyon-yaralanma tipi korku şeklinde) ayrılabilir. Toplu taşıma araçlarında bulunma, köprüler, tüneller, asansörler, uçak yolculuğu, fırtına, yüksek yerler, kan, yara, tıbbi girişimler, bir hayvan (örn. böcekler) korkuyu başlatır. Özgül fobiler eskiden basit fobiler olarak adlandırılmakta idi.

Sosyal fobi: Sosyal anksiyete bozukluğu olarak da tanımlanır. Sosyal fobi bir ya da daha fazla sosyal durumdan kaçınmaktır. Toplulukta konuşma, yeni insanlarla tanışma, partilerde buluşma, çıkma teklif etme, topluluk içinde yemek yeme, genel tuvaletleri kullanma, mevki sahibi kişilerle konuşma gibi durumlardan kaçınma sosyal fobik bozukluğu olanların korkuları/kaygılarıdır. Sosyal fobi utangaçlığın ağır ve işlev bozucu bir türü de sayılabilir ve bireyin yaşamında ciddi sorunlara neden olabilir.

AGORAFOBİ BELİRTİLERİ

Agorafobisi olan kişiler, bazı durumlardan korku duyabilir.

Korku duyulan durumları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Pazar yerinde, büyük bir mağazada veya alışveriş merkezinde olmak,
  • Otobüs, tren, vapur, uçak gibi toplu taşıma araçları ile yolculuk yapmak,
  • Toplum içinde, kalabalık yerlerde, işlek caddelerde bulunmak,
  • Özellikle trafik sıkışıkken arabayla yolculuk etmek,
  • Köprüden geçmek,
  • Kuyrukta beklemek.

Agorafobiklerin temel özellikleri bu durumlardan kaçınmalarıdır. Yaşanılan korkunun şiddetli olması kaçınmaların derecesini de belirler. Hastalık hafif seyirli olduğunda, hastalar bu durumlarda bulunmayı sıkıntılı da olsa katlanabilirler ve belli oranda normal bir yaşam sürebilirler. Korku daha da şiddetli ise kaçınma davranışı belirgin hale gelir ve hasta kısıtlı bir yaşam biçimi sürer. Hastalığın en şiddetli halinde ise kişi eve kapanır ve yanında birisi olmadıkça evden çıkamaz.

Agorafobik bireylerde genellikle panik ataklar da olabilir. Panik ataklar sırasında çeşitli fiziksel belirtiler görülebilir.

Bu belirtiler;

  • Hızlı kalp atımı,
  • Göğüs ağrısı,
  • Nefes darlığı,
  • Baş dönmesi,
  • Titreme,
  • Terleme,
  • Mide bulantısı,
  • İshal,
  • İdrar sıklığında artış,
  • Uyuşma/karıncalanma,
  • Bayılma hissi.

Agorafobi Nedir

SPESİFİK (ÖZGÜL) FOBİ BELİRTİLERİ

Spesifik fobiler, diğer anksiyete bozuklukları ile birlikte de görülebilir.

Spesifik fobileri olanlar genellikle aşağıdaki durumlarda korku ve kaygı yaşarlar. Bu kişiler, korkularının mantıksız ve abartılı olduğunun farkındadırlar, ancak bu durumu kontrol etmekte güçlük çekerler ve korkularını ortaya çıkaran durum ya da nesneye yaklaştıkça bu durumdan kaçmaya çalışırlar ya da her şeye rağmen korkularını ve endişelerini katlanmaya çalışırlar.

Spesifik fobi bozukluğu olan bireylerin korkuları aşağıdakileri içerebilir:

  • Uçağa binme,
  • Araba kullanma,
  • Kapalı alanlarda kalma (örn. asansörde kalmak gibi),
  • Gök gürültüsü, fırtına gibi doğa olayları,
  • Yükseklik,
  • Hayvanlar (örn. böcek, köpek, kedi, örümcek ve yılandan korkma gibi),
  • Kan, enjeksiyon, yaralanma ve tıbbi girişimler,
  • Boğulma (örn. bir şey yutarken boğulmak gibi),
  • Kusma,
  • Yüksek sesler.

Spesifik fobi bozukluğu olan bireylerde görülen fiziksel belirtiler;

  • Hızlı kalp atımı,
  • Göğüste sıkışma hissi,
  • Nefes almada zorluk,
  • Kas gerginliği,
  • Kan ya da yaralanmaların olduğu durumlarda mide bulantısı, baş dönmesi, bayılma hissi veya bayılma.

Özgül Fobi Nedir

SOSYAL FOBİ BELİRTİLERİ

Sosyal fobinin temel psikolojik görünümü, kişinin yapıp ettiklerinin yetersiz ya da yetersiz olarak değerlendirileceği düşüncesinden kaynaklanan biçimde sosyal ortamlarda utanma veya aşağılanmaktan aşırı ve sürekli bir şekilde korku duymasıdır.

Korku duyulan durumları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

  • Toplum içerisine girdiklerinde kendilerini rahatsız ve huzursuz hissetme,
  • Bir grup içinde bulunduklarında etraflarındaki insanların kendilerini eleştireceklerini ve yargılayacaklarını düşünüp bu durumdan rahatsızlık duyma ve dolayısıyla bu grup içinde konuşamama, performans sergileyememe ve bu durumdan/ortamdan kaçınma davranışı sergileme veya bu duruma veya ortama katlanmaya çalışma,
  • Toplum içinde bir şeyler yiyip içmekten korkma,
  • Bir şey yaparken birileri tarafından izlendiklerini düşünme,

Bahsi geçen katlanma anı, birey açısından oldukça sıkıntılı ve fiziksel belirtiler içerir.

Sosyal fobi bozukluğu olan bireylerde görülen fiziksel belirtiler;

  • Çarpıntı,
  • Nefes darlığı,
  • Yüzde kızarma,
  • Sıcak/soğuk basması,
  • Avuç içlerinde terleme/ellerin buz gibi olması,
  • Tansiyon düşmesi veya yükselmesi,
  • Karın ağrısı/mide bulantısı,
  • Bağırsak hareketlerinde değişiklik (ishal, kabızlık, gaz sorunu),
  • Titreme,
  • Kas gerginliği,
  • Baş dönmesi, kafada basınç,
  • Kekeleme,
  • Ses titremesi.

Bu belirtilerin hepsi aynı anda görülmeyebilir. Belirtiler ve belirtilerin şiddeti kişiye göre farklılık gösterebilir. Bazı bireyler korkularından kaçınabilirler ve yaşadıkları korku nedeniyle daha hafif kaygı yaşayabilirler. Fakat bazılarında ise tüm sosyal ilişkilerini engelleyecek derecede semptomlarla birlikte panik ataklar olabilir. Kişi korktuğu nesneyle, durumla karşılaştığında bu belirtileri yaşadığı gibi, korktuğu durumları düşündüğünde/hayal ettiğinde de bu belirtileri yaşayabilir.

Çocuklarda ise, yetişkinler veya kendi akranları ile etkileşime girme kaygısı ağlama, öfke nöbetleri geçirme, ebeveynine yapışarak veya sosyal durumlarda konuşmayı reddetme davranışlar görülür. 

Sosyal Fobi Nedir

FOBİ BOZUKLUKLARINDA TEDAVİ

Fobileri tedavi etmek için kullanılan bazı yöntemler vardır. Bu yöntemler; sistematik duyarsızlaştırma, aşamalı gevşeme, sanal gerçeklik, modelleme, ilaç tedavisi ve hipnoterapi gibi yöntemleri içerir.

Fobik bozuklukların iyileştirilmesinde ilaç tedavisi tek başına yetersizdir. Başta bilişsel-davranışçı tedavi olmak üzere psikoterapi daha önemlidir. Psikoterapi yanında bunaltı giderici ilaçlar denenebilir. Tedavi genellikle uzun sürelidir ve 6 ay 2 yıl arasında sürebilir. Eğer tedavi kısa sürerse, durum tekrarlayabilir.

Benzer Sağlık Yazılarımız

  1. Anksiyete bozukluğu nedir, neden olur
  2. Panik atak nedir, neden olur
  3. Nefes darlığı yapan hastalıklar
  4. Kalp çarpıntısı neden olur
  5. Psikoterapi nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Saglikocagim.org olarak başladığımız yayın hayatımıza daha şık ve sade bir tasarımla Saglikocagim.net olarak devam ediyoruz. Bugüne kadar yaptığımız gibi yine en anlaşılır sağlık bilgilerini sunmaya devam edeceğiz.

Copyright © 2017 Saglikocagim.net. Sitemizde yayınlanan sağlık yazıları, bilgi verme amaçlıdır. Doktorunuza danışmadan herhangi bir uygulamada bulunmayınız.

Üste Git