C

Çinko Nedir ve Çinko Eksikliği Neden Olur? Çinko İçeren Besinler

Çinko, normal büyüme, üreme organlarının gelişimi, prostat bezinin normal çalışması, proteinlerin ve nükleik asitlerin üretimi, yaraların iyileşmesi için gerekli olan bir eser (iz) elementtir.

Çinko, normal büyüme, üreme organlarının gelişimi, prostat bezinin normal çalışması, proteinlerin ve nükleik asitlerin üretimi, yaraların iyileşmesi için gerekli olan bir eser (iz) elementtir. Çinko 100’den fazla enzimin aktivitelerini de denetlerler ve insülin hormonunun işlevselliğinde görev alır. Çinko insan vücudunda demirden sonra en çok bulunan iz elementtir.

Çinko’nun vücutta dağılımı ve görevleri

Çinko vücudumuzda en fazla karaciğer, pankreas, böbrekler, kemik, kaslarda ve diğer dokularda bulunur. Çinko vücutta önemli metabolik görevleri olan enzimlerin yapısında yer alır. Büyüme ve cinsiyet organlarının gelişmesinde, hücresel bağışıklığın oluşumunda etkilidir.

Cilt ve saçlı deri bozukluklarını tedavi etmekte kullanılan preparatların birçoğu çinko oksit gibi çinko bileşikleri içerir.

Çinko eksikliği neden olur?

Çinko eksikliği enderdir. Olguların çoğu genel olarak kötü beslenen kişilerde meydana gelir. Kötü emilime neden olan herhangi bir bozukluk, akrodermatitis enteropatika (bir çinko emilimi bozukluğu) ya da hücre hasarına bağlı olarak (örneğin, bir yanığın sonucu olarak) artan çinko ihtiyaçları da çinko eksikliğine yol açabilir.

Çinko eksikliği nedenlerini sıralayacak olursak;

  • Çinko ihtiyacında artışa neden olan durumlar,
  • Malabsorpsiyon (emilim bozukluğu) sendromları,
  • Yağ bezlerinde salgı artışı,
  • Enterit gibi bağırsaktan anormal kayba neden olan durumlar,
  • Karaciğer hastalıkları,
  • Kronik böbrek hastalığı,
  • Orak hücreli anemi,
  • Uzun süre parenteral beslenme,
  • Alkolizm,
  • Diüretik ilaçlarla zorlanan fazla idrar çıkarılması,
  • Sıcak ortamda fazla terleme ile olan kayıplar.

Çinko eksikliği belirtileri

Gelişmekte olan ülkelerde çinko eksikliği ölüm ve hastalıkların nedenleri arasında beşinci sırada gösterilmektedir. Çinko eksikliği önemli bir problemdir. Her yaştan ve tüm sosyoekonomik ve kültürel sınıflardaki erkek ve kadınları etkileyen klinik belirtiler göstermektedir.

Eksiklik semptomları;

  • Tat duyusunda bozulma ve iştah kaybı,
  • Saç kaybı (saç dökülmesi), mat saçlar,
  • Hastalıklara karşı dirençsizlik,
  • Deride, ağızda, dilde ve göz kapaklarında yangılanma (iltihaplanma).
  • Kuru, pürüzlü cilt, akne,
  • Kırılgan tırnaklar, tırnaklarda beyaz lekeler,
  • Ruhsal değişim,
  • Kanser ve kalp-damar hastalıkları riskinde artış.

Belirtiler duruma özgü değildir ve sıklıkla fark edilmez. Hafif çinko eksikliğinde görülen belirtilerin yanı sıra ishal, saç dökülmesi, depresyon, göz ve göz kapağı iltihabı, ışık fobisi, çocuklarda gelişme geriliği, hipogonadizm, boy kısalığı, cinsel olgunlaşmanın gerilemesi, immün fonksiyonlarda azalma gibi belirtiler de görülebilmektedir.

Çinko fazlalığı

Uzun süre aşırı çinko alımı bağırsaktan demir ve bakır emilimine engel olarak bu minerallerin eksikliğine yol açar. Çinko fazlalığında bulantı, kusma, karın krampları, ağrılar olabilir. Kalp ritminde bozukluklar olabilir. Bu nedenle bilinçsizce çinko tabletleri kullanımı konusunda, evde çinko kapları kullanımı konusunda dikkatli olmak gerekir.

Çinko içeren besinler

  • Yağsız et,
  • Kanatlı etleri,
  • Karaciğer,
  • Deniz ürünleri,
  • Kuru baklagiller,
  • Süt ve bazı süt ürünleri
  • Kepekli ekmekler ve tüm taneli tahıl ürünleri, bunlar gibi besinler zengin çinko kaynaklarıdır.

Çeşitli gıdalarda bulunan çinko miktarı

Çeşitli Gıdaların Çinko Miktarları

Ağız yoluyla alınan çinkonun takriben %30’u emilir. Gıdaların çinko içeriği pişirme ile değişmektedir ve beslenmedeki diğer bileşiklerin varlığı biyoyararlılığını etkilemektedir. Hayvansal gıdalardan gelen çinkonun emilimi daha iyidir.

Çinkonun diğer metal ve vitaminlerle etkileşimi

Kalsiyum: Kalsiyumun çinko absorbsiyonunu azalttığına ilişkin çok sayıda çalışma vardır.

Demir: Çinkonun demir metabolizması ile etkileşimi, ancak çinkonun toksik dozlarında olmaktadır.

Bakır: Çinkonun yüksek düzeylerde olması durumunda, bakır metabolizması ile etkileşimi vardır.

Kadmiyum: İnsanda çinko-kadmiyum etkileşimi kesin olarak gösterilmemekle birlikte, hayvan deneylerinde kadmiyum ile oluşan testiküler harabiyetin çinko suplemantı ile önlenebildiği bildirilmiştir.

A vitamini: Çinkonun A vitamin metabolizmasına etkisi, A vitaminin karaciğerden metabolizmaya mobilizasyonu için çinko gerekli olmasıyla ilgilidir.

Riboflavin: Çinko ve riboflavin eksikliğinde, özellikle kornea ve kemiklerde meydana gelen histolojik değişikliklerin benzer olduğu gösterilmiştir.

Benzer sağlık yazıları

  1. K vitamini nedir
  2. C vitamini nedir
  3. E vitamini nedir
  4. D vitamini nedir

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git