A

Alfa Hidroksi Asit Nedir? Alfa Hidroksi Asitler ve Kullanım Alanları

Alfa-hidroksi asitler günümüzde hemen hemen tüm kozmetik preparatlara giren ve karbon zincirlerinde bir veya daha fazla hidroksil grubu içeren organik asitlerdir. Alfa-hidroksi asitler kozmetik endüstrisi tarafından meyve asitleri olarak da adlandırılmaktadır. Cilt bakım ürünlerine eklenmesindeki önemli amaçlarından biri, cilt yaşlanmasını önlemedeki olumlu etkileridir.

Alfa hidroksi asitler etkisini nasıl gösterir?

Alfa- hidroksi asitlerin etki mekanizmaları bilimsel olarak açıklanamamış olmakla birlikte, glikoz metabolizması, enerji üretimi, indirgenme reaksiyonu ve glikozaminoglikan sentezi gibi hücresel olaylarda etkili oldukları bilinmektedir.

Allfa-hidroksi asitler ne için kullanılır?

Alfa-hidroksi asitlerin kozmetik preparatlarda kullanım amaçları, düşük relatif nemde etkin olmaları, cildin pigmentasyonunu ve kırışıklıklarını azaltarak parlak ve pürüzsüz görünüm kazandırmalarıdır.

Stratum korneum’da yer alan ölü hücrelerin kümeleşmesini engelleyerek ve cildin yüzeysel ölü hücrelerini uzaklaştırarak stratum korneum kalınlığında azalmaya ve hidrasyona neden olurlar. Ayrıca fibroblast ve keratinositleri uyarıcı özellik gösterdiği ve kollajen sentezini arttırdığı düşünülmektedir.

Alfa-hidroksi asitlerin etkinlik potansiyelleri günümüzde yoğun olarak araştırılmakta ve uygulama alanları genişlemektedir.

Alfa-hidroksi asitler;

  • Melazma,
  • Güneş lekeleri,
  • İnce ve orta derinlikteki kırışıklıklar,
  • Cilt kuruluğu,
  • Hiperkeratoz,
  • Akne izlerinin azaltılması,
  • Akne vulgaris,
  • Rosea tedavisi,
  • Siğil tedavisi,
  • Seboreik ve solar keratoz gibi cilt sorunlarında kullanılır.

Alfa-hidroksi asitler son yıllarda oldukça popüler maddelerdir ve nemlendirici, temizleyici, kırışıklıkların giderilmesi amacıyla solüsyon, krem, jel, losyon formülasyonlarında çeşitli preparatlarda kullanılmaktadırlar.

Alfa hidroksi asitlerin yan etkileri

Alfa hidroksi asitler, kozmetik ajan olarak önerilen dozda uygulandığında genellikle güvenlidir. En yaygın yan etkiler; hafif cilt tahrişleri, ciltte kızarıklık ve soyulmadır. Yan etkilerin ciddi ya da hafif oluşu genellikle pH ve kullanılan asidin konsantrasyonuna bağlıdır.

Kozmetik ürünlerin formülasyonlarında kullanılan bazı alfa-hidroksi asitler

  • Glikolik asit,
  • Laktik asit,
  • Tartarik asit,
  • Sitrik asit,
  • Malik asit,
  • Mandelik asit,
  • Glukonik asit,
  • Kaprilik asit.

Farklı yapıya sahip alfa-hidroksi asitler aynı etki mekanizmasını göstermezler. Olası etkinlikleri, stratum korneum’da penetrasyon, dağılım ve kalış süreleri ayarlanarak değiştirilebilir.

Kozmetik amaçla kullanılan formülasyonlar çözelti, losyon, krem ve jellerdir.

Glikolik asit

Glikolik asit, kimyasal formülü C2H4O3 (ayrıca HOCH2CO2H olarak yazılır), en küçük a-hidroksi asittir. Çeşitli cilt bakım ürünlerinde kullanılır. Bazı şeker bitkilerinde glikolik asit doğal olarak bulunur.

  • Glikolik asit, tekstil endüstrisinde boyama ve tabaklama maddesi olarak kullanılır.
  • Gıda endüstrisinde koruyucu madde olarak kullanılır
  • Cilt bakım maddesi olarak kullanılır (örn. glikolik asit ile yapılan yüzeysel peeling akne, güneş hasarı, kırışıklık, iktiyoz, kseriosis, solar lentigolar, keratozlar ve hiperpigmentasyon tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır).
  • Yapıştırıcılar ve plastiklerde kullanılır.

Laktik asit

Laktik asit, formülü CH3CHOH-COOH ve kimyadaki adıyla alfa-hidroksipropanoyik asit olan, bir organik hidroksi asittir. Büyük oranda sütten elde edilir, bu nedenle süt asidi olarak da bilinir. Sentetik olarak da üretilir. Laktik asit, ekşi süt, peynir, yoğurt gibi süt ürünlerinde ve şaraplarda, birada, turşularda, sucukta doğal olarak bulunur.

  • Laktik asit tavuk ve balık ürünlerinin ambalaj materyallerinde kullanılır.
  • Laktik asit esterleri emülsifiye edici ajan olarak mayalı ürünlerde kullanılır.
  • Aasitliği düzenleyici olarak sebze ve deri endüstrisinde kullanılır.
  • Eczacılık ve kozmetikte kullanılır.

Tartarik asit ve kullanım alanları

Tartarik asit, meyvelerde, özellikle de üzümlerde, ayı zamanda muz, demirhindi ve turunçgillerde doğal olarak oluşan beyaz, kristalin bir organik asittir. Tartarik asit bir alfa-hidroksiasittir. Başta gıda sanayi olmak üzere başka sanayi dallarında da kullanılır.

  • Tartarik asit ve türevleri, farmasötik alanında çok sayıda kullanıma sahiptir.
  • Sodyum bikarbonat ile karıştırılmış formu genellikle yiyecek hazırlamada bir mayalama maddesi olarak kullanılan kabartma tozu olarak kullanılır.
  • Gazozlarda kullanılır.
  • Jelatinli tatlılarda kullanılır.
  • Metallerin temizlenmesinde ve cilalanmasında kullanılır.
  • Yün boyama işlerinde kullanılır.
  • Antimon potasyum tartarları da böcek ilacı ve mordan olarak kullanılır.

Sitrik asit ve kullanım alanları

Sitrik asit, kimyasal formül C’ye sahip zayıf bir organik asittir. Halk arasında limon tuzu olarak da bilinen karboksilik asitlerden, renksiz, kristal yapılı organik bir bileşiktir. Özellikle turunçgillerde ve çeşitli meyve ve sebzelerde (örn. domates, çilek, ahududu, şeftali, kayısı gibi) doğal olarak olarak bulunur. Bir sitrat, sitrik asidin bir türevidir.

  • Daha güçlü yenilebilir asitlerden biri olduğu için, sitrik asidin yaygın kullanımı, özellikle alkolsüz içecekler ve şekerler olmak üzere yiyecek ve içeceklerde lezzet verici bir madde olarak kullanılır.
  • Sitrik asit yağların ayrılmasını önlemek için bir emülsifiye edici ajan olarak dondurmaya eklenebilir.
  • Sakrozun kristalleşmesini önlemek için taze limon suyu yerine yemek tariflerinde sitrik asit kullanılabilir.
  • Kişisel bakım (örn. banyo tuzları, banyo topları veya diğer adıyla banyo bombaları) olarak çok çeşitli efervesan formüllerde sodyum bikarbonat ile birlikte kullanılır.
  • Kuru toz formunda satılan sitrik asit, sofra tuzu ile benzerliğinden dolayı marketlerde “ekşi tuz” olarak bulunmaktadır ve saf asite ihtiyaç duyulan, sirke veya limon suyuna alternatif olarak mutfakta kullanılmaktadır.
  • Sitrik asit, normal bazik bir pH seviyesini dengelemek için gıda boyamasında kullanılabilir.
  • Sitrik asit, metallerin kirecini temizlemek için, çamaşır yıkamada sabunların ve deterjanların etkinliğini arttırmak için kullanılabilir. Bazı banyo ve mutfak temizlik ürünlerinin içeriğinde aktif madde olarak bulunur.
  • Endüstride çelik pasını temizlemek için kullanılır.
  • Kozmetik ve ilaç alanında her türlü krem, jel ve sıvılarda kullanılır.
  • Sitrik asit bir alfa-hidroksi asittir ve kimyasal soyma (kimyasal peeling) işleminde aktif bileşen olarak kullanılır.
  • Bazı ilaçların yapımında kullanılır.
  • Paslanmaz çeliğin pasifleştirilmesinde nitrik aside alternatif olarak kullanılabilir.
  • Fotoğraf banyosu işleminde daha hafif bir asit olarak asetik aside alternatif olarak kullanılabilir.

Sitrik asit hafif bir asit olmasına rağmen, saf sitrik aside maruz kalmak olumsuz etkilere neden olabilir. Nefesle alındığında öksürük, nefes darlığı, boğaz ağrısı, aşırı yutulursa karın ağrısı, boğazda tahriş, konsantre solüsyonlarına cilt ve gözlerin maruz kalması sonucu kızarıklığa ve ağırlığa neden olabilir. Uzun süreli veya sürekli tüketim diş minesinin erozyonuna neden olabilir.

Malik asit ve kullanım alanları

Malik asit, C4H6O5 moleküler formülüyle organik bir bileşiktir. Tüm canlı organizmalar tarafından yapılan, meyvelerin ekşi tadını katkıda bulunan ve gıda katkı maddesi olarak kullanılan dikarboksilik asittir. Malik asit özellikle ekşimsi meyvelerde ve elmada, kiraz, armut, erik ve balda da bulunur. Malik asidin L-ve D formları vardır. L-malik asit formu doğal olarak oluşan formudur. L- ve D malik asit karışımı ise sentetik olarak üretilir. Malik asit tuzları ve esterleri malat olarak bilinir.

  • Gıda ve içeceklerde aroma maddesinin etkisini yoğunlaştırır.
  • Malik asit, meyve aromasını zenginleştirdiği, pH dengesini düzenlediği ve bazı tuzların tortusunu maskelediği için içecekler (meyve suları, meyve nektarları, buzlu çaylar, kalsiyum takviyeli meyve suları, sporcu içecekleri gibi)tercih edilen bir asittir.
  • Sirke ve şarapların keskin tadını korumak için malik asit eklenir.
  • Malik asit sert, yumuşak, tabletli şekerler ve sakızlarda kullanılır.
  • Hayvan ve insan hücreleri üzerinde yapılan testler, malik asidin kollajen üretimini arttırdığını ve güneşe bağlı yaşlanma belirtilerini azalttığını göstermiştir.
  • Malik asit, ek formda alındığında spor performansını arttırmak için de kullanılır.

Mandelik asit ve kullanım alanları

Mandelik asit, C6H5CH (OH) C02H moleküler formülüyle bir aromatik alfa-hidroksi asittir. Suda ve polar organik çözücülerde çözünen beyaz kristalin bir katıdır. Rasemik karışım paramandelik asit olarak bilinir.

  • Mandelik asit, kimyasal soymaların (kimyasal peeling) bir bileşeni olarak, diğer alfa-hidroksi asitler ile birlikte kullanılmaktadır.
  • Mandelik asit, özellikle de idrar yolu enfeksiyonlarının tedavisinde antibakteriyel olarak toplumda tıbbi kullanım öyküsüne sahiptir.
  • Siklandelat ve homatropin gibi ilaçlar, mandelik asit esterleridir.

Glukonik asit ve kullanım alanları

Glukonik asit, C6H1207 moleküler formülü ve yoğunlaştırılmış yapısal formülü HOCH2 (CHOH) 4COOH olan organik bir bileşiktir. Nötr pH’ta sulu çözeltide, glukonik asit glukonat iyonunu oluşturur. Glukonik asidin tuzları “glukonatlar” olarak bilinir. Glukonik asit, glukonat tuzları ve glukonat esterleri, doğada yaygın olarak bulunurlar, çünkü bu türler glikozun oksidasyonundan kaynaklanır. Glukonik asit meyve, bal ve şarapta doğal olarak bulunur.

  • Glukonik asit ve türevleri asıl olarak sodyum glukonat, gıda ve farmasötikte geniş kullanım alanına sahiptir.
  • Gıda katkı maddesi olarak bir asitlik düzenleyicisidir.
  • Jel formundaki kalsiyum glukonat, hidroflorik asit nedeniyle oluşan yanıkları tedavi etmek için kullanılır.
  • Kalsiyum glukonat enjeksiyonları, durumu ağır olan ve hastaneye yatırılan hastalarda dokuların nekrozunu önlemek için kullanılır.
  • Glukonat ayrıca intravenöz sıvı resüsitasyonu için kullanılan “plazmid’a” gibi çözeltilerde de bulunan bir elektrolittir.
  • Genel olarak, glukonik asit ve tuzları gıda, ilaç ve hijyen formülasyonlarında kullanılır.

Kaprilik asit ve kullanım alanları

Kaprilik asit, sistematik adı oktanoik asit olarak bilinen sekiz karbonlu doymuş yağ asidinin ortak adıdır. Bileşikleri, çeşitli memelilerin sütünde doğal olarak bulunur. Hindistan cevizi yağı ve hurma çekirdeği yağında küçük bir bileşeni bulunur.

  • Kaprilik asit, parfümeride kullanılan esterlerin üretiminde ve aynı zamanda boyaların üretiminde ticari olarak kullanılmaktadır.
  • Kaprilik asit, süt ürünleri, gıda işleme ekipmanları, bira fabrikaları, şarap imalathaneleri ve içecek işleme tesislerinde, gıda işleme tesislerinde gıda ile temas eden yüzeylerin temizlenmesi için kullanılan bir antimikrobiyal pestisittir.
  • Kaprilik asit ayrıca, sağlık tesislerinde, okullarda/kolejlerde, hayvan bakımı/veterinerlik tesislerinde, endüstriyel tesislerde, dinlenme tesislerinde, ofislerde, parakende ve toptan satış tesislerinde, restoranlarda, otellerde, hayvancılık tesislerinde dezenfektan olarak da kullanılır.
  • Bu asit, fidanlıklarda, seralarda, bahçelerde, süs bitkilerinde bakterisit, fungisit ve herbisit olarak kullanılır.
  • Kaprilik asidin asitin klorürü, perflorooktanoik asidin sentezinde kullanılır.
  • Kaprilik asit, orta zincirli bir yağ asididir. Bu yağ asitlerinin yüksek kolesterolü düşürmede olumlu etki ettikleri hakkında bilgiler vardır.
  • Kaprilik asit, kuru cilt, akne tedavilerinde ve antibakteriyel, antimikrobiyal, antiinflamatuar özelliklerinden dolayı fungal, bakteriyel cilt hastalıklarında da kullanılabilmektedir. Kaprilik asit bazen egzama ve sedef gibi cilt hastalıklarında doğal bir ilaç olarak kullanılmaktadır.

Kaprilik asit içeren ürünler, çözünebilir konsantre/sıvı ve kullanımı hazır sıvı şeklinde formüle edilir.

Benzer sağlık yazıları

  1. Kimyasal soyma (peeling) nedir
  2. Cilt bakımında E vitamini ne işe yarar
  3. Cilt lekesi neden olur
  4. Dermabrazyon nedir
  5. Cilt sarkması neden olur

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git