Hastalıklar ve Tedaviler

Radyoterapi Tedavisinin Yan Etkileri

Radyoterapi tedavisi nedir
Kanser tedavisinde uygulanan radyoterapi tedavisinin temel amacı kanserli hücrelerin tahrip edilmesi için iyonize radyasyonun kullanılmasıdır.

Radyoterapi tedavisi nedir?

Kanser tedavisinde uygulanan radyoterapi tedavisinin temel amacı kanserli hücrelerin tahrip edilmesi için iyonize radyasyonun kullanılmasıdır. Günümüz koşullarında birçok kanserin tedavisinde radyoterapi tedavisi kullanılmaktadır. Kanser tedavisinde hastaların % 50-60'ının hastalıklarının seyrinde, küratif ve palyatif olarak radyoterapiye ihtiyaç duydukları bilinmektedir.

Radyoterapi tedavisinin amacı kanserli hücreleri yok etmektir; ancak bu tedavi sırasında tedavi alanı içinde kalan sağlıklı hücreler de etkilenmektedir. Radyoterapi tedavisi uygulandığında hücrelerde hasar oluşur ve hasara bağlı hücre ölümü oluşabilir ya da hasar tamir edilir ve hücre yaşamına devam eder. Tümör tedavisinde kaçınılmaz bir sonuç olan sağlam dokularında tedavi alanına girmesi ve radyasyondan olumsuz etkilenmesidir.

Radyoterapi tedavisi

Radyoterapi tedavisi

Radyoterapi tedavisinde yan etkileri arttıran faktörler

Radyasyonun normal dokuya yapacağı hasar birçok faktöre bağlıdır.

Radyoterapi tedavisinde tedavi alanının genişliği ve bölgesi : Radyoterapi tedavisi uygulanacak alanın genişliği nedeni ile komplikasyon riski artar. Ayrıca radyoterapi tedavisi görecek alanın içinde yer alan kritik organ sayısı ve organın büyüklüğü ne kadar fazla olur ise yan etkiler o kadar artar.

Radyoterapi tedavisinde uygulanan toplam ve günlük doz : Tedavide toplam ya da günlük doz miktarı ne kadar yüksek olur ise, radyoterapi tedavisinin yan etkisi de o kadar yüksek olur.

Radyoterapi tedavisinde hastanın yaşı ve genel sağlık durumu : Yaşlı ve direnci düşük hastalarda ve genel sağlık durumu bozuk olan hastalarda radyoterapiye bağlı yan etkiler daha hızlı ortaya çıkar ve daha yoğun olur.

Radyoterapi tedavisinde tedavinin kalitesi : Tedavide doğru cihaz seçimi, tedaviyi doğru planlama ve tedavi sürecinde dikkatli bir takip ile olası yan etkileri en aza indirmek mümkündür.

Radyoterapi tedavisi görenlerde genellikle ilk haftalarda herhangi bir yan etki görülmez. Tedavide uygulanan doz ile ilgili olmakla beraber, ilk yan etkiler birinci haftadan sonra başlar ve bazı hastalarda sürekli devam edebilecek yan etkiler gelişebilir. Hızlı bölünen hücreler, yavaş bölünen hücrelere göre radyasyona daha fazla duyarlıdır. Bu nedenle radyasyonun akut yan etkisi hızlı bölünen hücrelere bağlı, radyasyonun kronik yan etkisi yavaş bölünen hücrelere bağlı kendini gösterir.

Radyoterapi tedavisinin akut yan etkileri

Radyoterapinin akut yan etkileri tedavinin uygulanması döneminde ya da radyoterapi tedavisi bittikten hemen sonra ortaya çıkmaya başlar. Bu yan etkiler özellikle hızlı bölünüp çoğalan hücrelerin bulunduğu doku ve organlarda (gastrointestinal sistem mukozası, kemik iliği, cilt, orofarengeal ve özofagus mukozası) gibi organlarda görülür. Yan etkinin şiddeti hücrelerin radyasyon duyarlılığına, tedavi tekniğine toplam radyasyon dozuna, fraksinasyon özelliklerine ve tedavi sahasının genişliğine göre değişir.

Radyoterapi tedavisinin geç dönem yan etkileri

Radyoterapi tedavisine bağlı geç dönem yan etkiler radyoterapi tedavisi tamamlandıktan aylar sonra ortaya çıkabilir. Genellikle polifere olan hücrelerdeki (sinir sisteminde oligodendroglia, periferik sinir dokusunda schwann hücreleri, böbrekte tubul epiteli hücreleri, kan damarlarında endotel hücreleri, ciltte fibroblastlar hücreleri, kemikte osteoblast ve kondroblastlar) hücrelerinin kaybı sonucunda meydana gelen yan etkilerdir.

Geç dönem yan etkilerin oluşumuna neden olan faktörler; uygulanan radyoterapinin fraksiyon başına düşen dozu ile toplam dozudur. Geç dönem yan etkiler erken dönem yan etkilere göre kalıcı yan etkilerdir. Geç dönem gastrointestinal sistem yan etkiler genellikle tedaviden sonra ikinci yılda orataya çıkmaya başlar iken, üriner sitem yan etkiler üçüncü yılda meydana çıkmaya başlar. Radyoterapinin geç dönem yan etkilerinden biri de radyasyona bağlı ikincil kanser gelişimidir.

Radyoterapi tedavisinin yan etkileri

Radyoterapi tedavisinin amacı kanserli hücreleri yok etmektir; ancak tedavi sırasında tedavi alanı içerisinde kalan sağlıklı hücreler de etkilenir. Radyoterapi tedavisinde en sık görülen yan etkiler; yorgunluk, cilt değişiklikleri ve iştah kaybıdır ve bu yan etkiler tedavi alanı ile ilgili olmadan da radyoterapi tedavisi gören her bireyde görülen yan etkilerdir. Diğer radyoterapi yan etkileri ise radyasyon uygulanan bölgeye ve radyasyonun dozuna bağlı yan etkilerdir. Radyoterapi tedavisinin yan etkileri her hastada değişiklik gösterebilir. Yan etkilerin çoğu geçici yan etkilerdir. Bu nedenle yan etkiler nedeni ile tedavi kötü gidiyor veya tedavi işe yaramıyor anlamına gelmemelidir.

Radyoterapi tedavisinin yan etkileri

Radyoterapi tedavisinin yan etkileri

Radyoterapi tedavisinde yorgunluk neden olur?

Radyoterapi tedavisinde yorgunluğun nedeni farketmeksizin tedavi bittikten birkaç hafta veya birkaç gün sonra yorgunluk azalarak geçer. Radyoterapi tedavisi alan hasta yorgunluğunu azaltmak için bazı yollara baş vurabilir. Örneğin hasta kendini yorgun hissettiğinde dinlenmeli, gün içerisinde kısa aralıklarda uyumalı veya geceleri uyumalı, kişi mümkün olduğunca günlük işlerini gücünün yeteceği kadar sürdürmeli, alışveriş, çocuk bakımı veya araba kullanımı gibi işlerde hasta, yakınlarından yardım istemeli, iyi ve düzenli beslenmeli, kalori ve protein bakımından zengin (et, tavuk, süt, peynir, balık ve benzeri besinler en iyi protein kaynakları) ile beslenmeli gibi yöntemler ile radyoterapi tedavisinin getirdiği yorgunluk bir miktar da olsa azaltılabilir. Ayrıca hafif tempoda düzenli yürüyüş yapmak da yorgunluğu azaltmada yardımcıdır. Fakat ağır egzersizlerden kaçınmak gerekir.

Radyoterapi tedavisinde saç dökülmesi neden olur?

Beyin ve kafatası bölgesine radyasyon tedavisi uygulanır ise saç dökülmesi olabilir. Radyoterapi tedavisi nedeni ile oluşan saç dökülmesi tedavi alınan bölgeye ve tedavide uygulanan doza göre değişebilir. Beyin bölgesinin tamamını kapsayan radyoterapi tedavisinde tam saç kaybı oluşması görülür iken, beyin bölgesinin bir kısmına radyoterapi tedavisi uygulanan hastalarda kısmi saç dökülmesi görülür.

Radyoterapi tedavisi sırasında dökülen saçlar genellikle aylar içinde tekrar çıkar. Fakat bu yeniden çıkan saçların renginde, kalitesinde ve hacminde değişiklik olabilir. Saçlı derinin olduğu bölgeden başka bir bölgeye radyasyon tedavisi uygulanıyor ise saçlarda radyasyon tedavisine bağlı dökülme olmayabilir.

Radyoterapinin solunum sistemine yan etkileri

Radyoterapi tedavisinde solunum sistemi de etkilenir. Radyoterapi tedavisi sırasında veya sonrasında nefes daralması, katı yiyecekleri yemede güçlük çekme gibi şikayetler görülebilir. Bazı ağrı kesiciler ve özel gargaralar ile bu şikayetleri azaltmak mümkündür. Nefes darlığı ve yutma güçlüğü tedaviden 5-8 hafta arasında azalarak kaybolur. Radyoterapi tedavisinden sonra kuru öksürük ve nefes darlığı gelişebilir. Fakat tedaviden birkaç ay sonra gelişen nefes darlığı ve kuru öksürük akciğer hasarı açısından önemlidir.

Radyoterapinin ciltte görülen yan etkileri

Radyoterapi tedavisinde tedavi bölgesinde kalan cilt kısmı normalden daha hassas olur ve daha kolay yara olabilir. Radyasyon tedavisi nedeni ile tedavi alan bölgenin cildinde kızarıklık, tahriş ve güneşte bronzlaşmış gibi koyuluk gelişebilir. Radyasyon tedavisinden birkaç hafta sonra tedavi alan bölgenin cildi çok kuru olabilir. Koltuk altı, boyun gibi cilt dokusunun daha ince olduğu bölgelerde, anüs bölgesi, ağız içi mukozası gibi dokularda bu tip yan etkiler daha fazla görülür. Radyoterpi tedavisi sonrası gelişen cilt problemlerinin geneli 2-4 hafta sonra azalmaya ve yok olmaya başlar.

Radyoterapi tedavisi uygulanan bölgenin cilt bakımında önemli olan bazı hususlar vardır. Örneğin radyasyon tedavisi verilecek bölgenin cildi renkli bir kalem ya da özel bantlar ile işaretlenir ve bu işaretler kaybolmaya başladığında hasta kendisi işaretlemeye çalışmamalı ve doktoruna bildirmelidir. Radyasyon tedavisi için işaretli olan cilt bölgesi yıkanmamalı, ılık su ile hafif silinmeli ve kurulanmalıdır. Tedavi sürecinde tedavi bölgesi cildine doktora danışmadan sabun, parfüm, deodorant, krem, ilaç ve benzeri ürünler kullanılmamalıdır. Tedavi bölgesi cildi duyarlı olduğu için ısıya ya da soğuğa maruz bırakılmamalıdır. Radyasyon tedavisi alan cilt bölgesine sıkacak giysiler giyilmemeli ve pamuklu, bol çamaşırlar giyilmelidir. Radyasyon tedavisi alan cilt bölgesi doktora danışmadan tıraş edilmemelidir.

Radyoterapinin kanda görülen yan etkileri

Radyoterapi tedavisi, bazen kan yapıcı sistemin ürettiği hücreleri de etkiler. Radyoterapi tedavisi alan alanın kemik dokusu hacmi ne kadar fazla olur ise (omurga, kalça kemiği gibi) kan ile ilgili yan etkilerde de o kadar artış olur. Ayrıca kemoterapi tedavisi ile birlikte uygulanan ya da kemoterapi tedavisinden hemen sonra uygulanan radyoterapi tedavisinde kan ile ilgili yan etkiler daha fazla görülür.

Eritrositler tedavi nedeni ile azalabilir. Lökositler radyoterapi tedavisi nedeni ile en fazla azalma gösteren hücre grubudur. Trombositler radyoterapi tedavisi nedeni ile nadir olarak azalır. Radyoterapi tedavisi nedeni ile kanda oluşabilecek yan etkileri erken saptayabilmek ve gerekli önlemleri zamanında alabilmek için radyoterapi tedavisi gören hastanın haftada belli bir gün tam kan sayımı için tahlilleri yapılmalıdır.

Radyoterapinin sindirim sistemine yan etkileri

Radyoterapi tedavisi süresince, ilk günlerden başlayarak bulantı ve bazen kusma gibi yan etkiler görülebilir. Bulantı ve kusmaya bağlı iştah ve kilo kaybı ortaya çıkabilir. Bu durumu önlemek için ilaç tedavisi verilebilir. Radyoterapi tedavisi bittikten sonra sindirim sistemi şikayetleri de azalarak geçer. Radyoterapi tedavisi nedeni ile mide bulantısı ve kusmanın dışında ishal, mide krampları ve karın şişkinliği gibi şikayetler de görülebilir. İshal durumunda gerekir ise tedaviye ara verilerek ilaç tedavisi başlanır. İshal, tedavisi verildikten sonra geçer. Ayrıca idrar kesesinin etkilenmesi nedeni ile sık idrara çıkma, idrarda yanma ve benzeri şikayetler de görülür. Bütün bu yan etkileri azaltmak için hasta bol su içmelidir.

Kanser hastalıkları ile ilgili benzer sağlık yazıları

  1. Lenfoma nedenleri, belirtileri ve tedavisi
  2. Meme kanseri nedenleri, belirtileri ve tedavisi
  3. Bağırsak kanseri nedenleri, belirtileri ve tedavisi
  4. Lösemi (kan kanseri) nedenleri, belirtileri ve tedavisi
  5. Akciğer kanseri nedenleri, belirtileri ve tedavisi
  6. Baş ve boyun kanserleri nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git