Anatomi Nedir

Karaciğerin Anatomik Yapısı ve Karaciğer Hastalıkları

karaciger-anatomisi-nedir
Karaciğer, sindirim sisteminin en büyük bezidir ve yaklaşık 1.5 kg ağırlığındadır.

Karaciğer (hepar) nedir?

Karaciğer, sindirim sisteminin en büyük bezidir ve yaklaşık 1.5 kg ağırlığındadır. Karaciğerin büyük bir bölümü karın boşluğunun sağ yukarı kısmında bulunur. Diyafragmanın altında, mide ve bağırsakların üzerinde yerini almıştır. Karaciğerin büyük bir kısmı da arkada, sağda ve önde kaburgaların altındadır. Karaciğerin diyafragmaya değen kısım dışında kalan diğer kısımları periton zarı ile örtülmüştür.

Karaciğerin yapısı nasıldır?

Karaciğerin iki kenarı iki yüzü vardır. Karaciğerin ön kenarı ince, arka kenarı ise kalın ve künttür. Karaciğer dokusunun dışı bağ dokudan oluşan ince bir zar ile sarılıdır ve buna glisson kapsülü denir. Karaciğerin üst yüzü kubbe şeklindedir ve diyafragmaya yapışıktır.

Karaciğerin diyafragmaya yapışık ve konveks olan bu yüzüne facies diyafragmatica adı verilir. Facies diyafragmatica periton zarı ile örtülüdür. Peritondan oluşan ligamentum falciforme denilen bağ karaciğer üst yüzünü lobus hepatis (heparis) dekster ve lobus hepatis sinister olmak üzere iki loba ayrılır.

Alt yüzü karın organlarının üstüne oturur, bu nedenle bu organların izlerini taşıyan girinti ve çıkıntılar vardır. Organlara bakan alt yüze facies visceralis adı verilir. Karaciğerin alt yüzünde H harfi biçiminde oluklar bulunur ve bu oluklar karaciğeri dört loba ayırır.

  1. Sağ lob (Lobus hepaticus dexter)
  2. Sol lob ( Lobus hepaticus sinister)
  3. Dörtgen lob ( Lobus guatratus)
  4. Kuyruk lob ( Lobus caudatus) gibi loblardır.

Karaciğer oluklarından ikisi sağ ve sol önden arkaya doğru uzanır. Diğer oluk ise sağ ve sol oluğu birbirine bağlar. Sağ oluğun ön tarafında safra kesesi arka tarafında ise alt ana toplardamar bulunur. Sağ ve sol oluğu enine birbirine bağlayan oluğa karaciğer kapısı porta hepatis denir.

Karaciğere giren ve çıkan bütün oluşumlar karaciğer kapısından geçer. Karaciğer kapısından giren oluşumlar kapı toplardamarı (v.portae), karaciğer atardamarı (a.hepatica) ve sinirlerdir (karaciğer sinir ağı). Karaciğer kapısından çıkan oluşumlar ise lenf damarları, vena hepatica ve safra kanallarıdır. Karaciğere giren ve çıkan bütün oluşumlara karaciğer sapı denir.

Karaciğerin mikroskopik yapısına bakıldığında dokusunda çok sayıda lobcuk olduğu görülür (lobuli hepatis). Lobcuklar lobları oluşturur. Lobcuklar karaciğer hücrelerinden oluşmuştur. 1-2 mm çapında olan lobcuklar enine kesit yapıldığında hücrelerin 6 köşeli olduğu görülür.

Lobcuklar arasında bağ dokudan oluşmuş ince bir tabaka vardır. Bu tabakada kan damarlarının, safra kanallarının, sinirlerin ve lenf damarlarının dalcıkları bulunur. Karaciğer arteri ve kapı venine ait dalcıklar lobcuklar içinde kapiller ağ oluşumunu yapar.

Karaciğer kapillerinde kupffer yıldız hücreleri olarak adlandırılan hücreler vardır. Bu hücrelerin fagosite etme özelliği bulunur. Kupffer hücreleri karaciğere gelen yaşlanmış eritrositleri parçalar, yabancı partikülleri ve hücre enkazlarını fagosite eder.

Her lobun merkezinde bir merkez ven ve santral ven (vena centralis) bulunmaktadır. Vena centralislerin kanı karaciğer veni olan vena hepaticaya dökülür. Vena hepatica da alt ana toplardamara açılır. Arteria hepaticanın dalları ise karaciğer hücrelerine oksijen getirir.

Karaciğerin görevleri nelerdir?

Karaciğerin önde gelen görevleri yedi başlık altında değerlendirilir.

  1. Safra yapımının oluşum sistemi nedir? : Karaciğer hücreleri safra üretir ve salgılar. Günde ortalama 600-1000 cc civarında safra, safra yolları aracılığı ile duodenuma (on iki parmak bağırsağına) boşaltılır. Yağların sindirim ve emiliminde rol alan safranın büyük bir kısmı ince bağırsağın son kısmı olan ileumdan geri emilir. Geri kalan kısmı ise dışkı ile dışarı atılır ve dışkının rengini verir.
  2. Karbonhidrat mekanizmasının çalışma sistemi nedir? : Karaciğer karbonhidrat ürünü olan glikozu glikojene çevirerek depolar ve ihtiyaç duyulduğunda tekrar glikoza çevirerek kana gönderir.
  3. Yağ metabolizmasının çalışma sistemi nedir? : Karaciğer yağ asitleri ve nötr yağların metabolizması ile kolesterolün metabolizmasında rol alır.
  4. Plazma proteinleri sentezinin çalışma sistemi nedir? : Karaciğer, aminoasitlerden yararlanarak çeşitli proteinleri sentez eder. Albumin, fibrinojen, protrombin ve diğer pıhtılaşma faktörlerinin sentezini yapar.
  5. Detoksifikasyon sistemi nedir? : Zehirsizleştirme anlamına gelen bu işlemde, vücut için zararlı olan maddeler zararsız hale getirilir. Alkol, nikotin, barbütüratlar ve benzeri olan maddeler zararsız duruma getirilir.
  6. Vitamin metabolizması sistemi nedir? : Bazı mineral ve A,K, D vitaminlerini depolar. K vitamini protrombin sentezi için gereklidir.
  7. Bağışıklık ve fagositoz sistemi nedir? : Retiküloendotelial sistemin % 60'ı karaciğerde bulunur. Karaciğerde bulunan ve fagositoz yapan kupffer hücreleri, kandaki yabancı hücreleri parazit ve bakterileri fagosite eder.
  8. Karaciğerin diğer görevleri : Karaciğer vücut sıcaklığının düzenlenmesinde, kansızlık durumunda alyuvar üretmede, yaşlı alyuvarları parçalamada, bu alyuvarların parçalanması durumunda bilirubin pigmentinin açığa çıkarılması işleminde, embriyo safhasında kan yapma görevinde, damar içindeki kan pıhtılaşmasını önleyen heparin hormonunun salgılanmasında, proteinlerin enerjiye dönüşmesinden oluşan amonyağı (NH3) üre ve ürik asidine çevirmede ve ürik asidi parçalamada, glikozu depolamada görev almak gibi görevleri vardır.

Karaciğer ve safra kanalı ilişkisi nedir?

Karaciğer hücrelerinden günde ortalama bir litre safra üretilir. Safra, karaciğer lobuluslarındaki küçük safra kanalları aracılığı ile daha büyük safra kanallarına dökülür. Bu safra kanalları birleşerek karaciğer kapısında ductus hepaticus dexter ve ductus hepaticus sinister denilen safra kanallarını oluşturur.

Bu kanallar birleşerek 4-6 sm uzunluğundaki ductus hepaticus communis'i meydana getirir. Bu da safra kesesinden gelen 3-4 sm uzunluğundaki ductus cysticus ile birleşerek ductus koledokus (koledok kanalı) adını alarak duodenuma açılır.

6-8 cm uzunluğundaki koledok kanalının duodenuma açılan bölümünde düz kas liflerinden oluşan oddi sfinkteri vardır. Oddi sfinkteri safranın duodenuma akışını kontrol eder. Karaciğerin yapısının, işlevlerinin yanı sıra birçok karaciğer hastalıkları da vardır.

Karaciğerin anatomik yapısı nedir

Karaciğerin anatomik yapısı nedir

Karaciğer sirozu nedir?

  1. Siroz, karaciğer fonksiyonlarının kaybı ile sonuçlanan, normalde karaciğerde bulunan lobül işlevsel birimlerinin sertleşme ve nebdeleşme yerini geri dönüşümsüz fibrozis dokusunun aldığı patolojik durumuna verilen addır. Siroz terimi kronik karaciğer iltihabı için kullanılır.
  2. Sirozun en önemli nedenleri kronik viral hepatit enfeksiyonları ve aşırı alkol kullanımıdır.
  3. Siroz belirtileri arasında kaşıntı, kaşıntı ile ortaya çıkan anormal ağrılar, sürekli ya da 5 dakika aralıklar ile gelen mide bulantıları, nefes darlığı ve şişkinlik, karaciğer içinde batma hissi, çok fazla terleme ve baygınlık geçirme, sürekli uyuma isteği, karaciğerin yavaş ya da anormal çalışması, tuvalette kanlı dışkı ile çıkan deri parçaları, omurga kemiklerinin aşırı büzüşmesi, sindirim bozukluğu ve karaciğer içi tıkanıklık, karında anormal şekilde şişkinlik, aşırı idrar, sık burun kanaması ve aşırı gaz birikimi gibi belirtiler vardır.
  4. Siroz geliştikten sonra tedaviler ile bunu düzeltmek çok mümkün değildir. Siroz oluştuktan sonra süresi tama olarak bilinememekle birlikte durum karaciğer yetmezliği ile sonlanır. Hastalığın bu aşamasında bilinen en iyi tedavi yöntemi karaciğer naklidir.

Kronik viral hepatit nedir?

  1. Kronik viral hepatit sık ve yaygın bir hastalık olması ve siroz ve hepatosellüler karsinoma gibi ciddi sonuçları ile bütün dünya için önemli bir sağlık sorunudur. Kronik hepatit, karaciğerin 6 aydan uzun süreli diffüz iltihabı (inflamatuar) hastalığıdır.
  2. Kronik viral hepatit belirtileri arasında hastalık uzun yıllar hiç belirti vermeden seyredebilir. Hastaların % 15-25'inde hastalık 10-15 sene sonra siroza veya karaciğer kanserine yol açabilir. Yorgunluk, iştahsızlık, bulantı ve kusma, tekrarlayan ve devam eden sarılık, hafif yüksek ateş gibi belirtiler görülebilir.
  3. Kronik viral hapatit teşhis edildikten sonra tedaviye gerek duyulur. Kronik hepatit tedavisi genellikle ilaç tedavileri ve hastalığın takibi şeklinde sürdürülür.

Karaciğer kanseri nedir?

  1. Karaciğer kanseri, karaciğerin kendi hücresinden kaynaklanan kötü huylu (habis) tümörlerdir.
  2. Karaciğer kanseri kendi hücresinden kaynaklandığı için hepatosellüler karsinoma olarak adlandırılır. Karaciğer kanseri hepatit B enfeksiyonları, hepatit C enfeksiyonları, hepatit D enfeksiyonları, siroz, glikojen depolama hastalığı, kimyasallar, nitritler, hidrokarbonlar gibi etkenler karaciğer kanserine neden olabilir.
  3. Karaciğer kanserinin erken ve hastalığa özgün bir bulgusu yoktur, bu nedenle kanser genellikle ilerlemiş safhalarda tanınır. Belirtiler kilo kaybı, iştahsızlık, halsizlik, çabuk yorulma, sarılık, karında sıvı toplanması gibi belirtiler şeklinde olabilir.
  4. Karaciğer kanseri tedavisi yapılırken kanserin evresi ve karaciğerin kalan kısmının sağlığı önemlidir. Tedavide cerrahi tedavi, ablasyon ve embolizasyon gibi tedaviler, radyoterapi, kemoterapi gibi tedavi yöntmleri ve bazı vakalarda bütün bu tedaviler kombine edilerek uygulanabilir.

Karaciğer yağlanması nedir?

  1. Karaciğer yağlanması, genelde karaciğerin herhangi bir dış etkiye cevabı olarak ortaya çıkar. Karaciğer herhangi bir toksik maddeye (ilaç, alkol) gibi veya zararlı bir kimyasal ile karşılaştığında yanıt olarak yağlanma yapar.
  2. Karaciğer yağlanması belli bir belirtiye yol açmayabilir fakat bazı hastalarda halsizlik, karnın sağ üst bölümünde ağrı ve dolgunluk hissi, teşhiste karaciğerin büyük görünmesi, kan tahlillerinde karaciğer enzimlerinin yüksek çıkması gibi belirtiler ve bulgular görülebilir.
  3. Karaciğer yağlanmasının tedavisi sebebe yönelik tedaviler şeklinde yapılır. Kilo alımına bağlı karaciğer yağlanması olmuş ise egzersiz tedavisi, diyet tedavisi ve kilo verme gibi yöntemler uygulanır. Diyabetin kontrol altına alınması karaciğer yağlanmasını önleyebilir. Alkol kullanımına bağlı karaciğer yağlanması gelişmiş ise alkol alımının bırakılması gerekir.

Karaciğer yetmezliği nedir?

  1. Karaciğer yetmezliği destek tedavilerine karşın yüksek ölüm oranları ile seyretmekte olan bir tablodur. Karaciğer yetmezliğine neden olan dört temel etken söz konusudur. Viral hepatitler, ilaçlara bağlı hepototoksite, toksinlere bağlı hepatotoksite ve diğer nedenlere bağlı hepatotoksite gibi etkenlerdir.
  2. Karaciğer yetmezliği belirtileri, sarılığın başlamasından itibaren ilk 8 hafta içinde ensefalopati ve genel durum bozukluğunun gelişmesi fulminant KY olarak kabul edilmektedir. İlerlemiş yetmezliklerde kronik kaşıntı, aralı aralı sarılık oluşması, karında su toplanması, yemek borusunda oluşan varislerin kanaması, bazen de karaciğer koması, enfeksiyona yatkınlık, bilinç bulanıklığı ve uyku hali gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
  3. Kronik karaciğer sirozu ilerleyici bir hastalıktır. Karaciğer yetmezliğinin şiddeti A ve C şeklinde sınıflandırılır ve bunun sonucunda B ve C evreleri karaciğer nakli için uygun olarak kabul edilir.

Karaciğer büyümesi nedir?

  1. Karaciğer büyümesi, karaciğerin çeşitli nedenler ile siroz, hepatitler, aşırı alkol alımı, kistler, kalp yetmezliği, perikardit ve benzeri nedenlerden dolayı karaciğerin normal büyüklüğünden daha büyük bir hal almasıdır. Karaciğer büyümesine hepatomegali denir.
  2. Karaciğer büyümesi karaciğer üzerinde hafif hassasiyetten başka bir belirti göstermeyebilir. Büyümenin nedenine bağlı olarak bazı hastalarda karnın sağ üst kısmında ağrı ve değişen derecelerde sarılık görülebilir.
  3. Karaciğer büyümesi tedavisi hastalığa neden olan faktöre göre ve büyümenin derecesine göre yapılır. Neden alkol ve sigara kullanımı ise alkol ve sigara bırakılır. Karaciğerin büyümesine neden olan faktör hepatiler ise bunlara yönelik ilaç tedavileri verilir. Diyabet ve kolesterol yüksekliğine bağlı karaciğer büyümesi var ise bu durumların kontrol altına alınması gerekir.

Wilson hastalığı nedir?

  1. Wilson hastalığı (WH) bakır metabolizma bozukluğuna bağlı olarak gelişen genetik geçişli bir hastalıktır. Hastalığın bulunduğu kişilerde karaciğer ve beyin başta olmak üzere pek çok organ bakır birikiminden etkilenir. Wilson hastalığı tedavi edilmez ise ölümcül seyirli olabilir.
  2. Wilson hastalığında belirtiler genellikle 25-30 yaşlarından sonra meydana çıkmaya başlar. Belirtiler sarılık, karında şişkinlik, karın ağrısı, halsizlik, çabuk yorulma, siroz gelişmesi gibi belirtilerdir.
  3. Wison hastalığı tedavisinde vücuttan bakırı atan ve tekrar bakır depolanmasını engelleyen ilaçlar kullanılır ve bu ilaç tedavisinin yanı sıra bakır maddesi içeren besinlerin yenmemesi gerekir. Yani Wilson hastalığı tedavisinde ilaç tedavisi ve diyet tedavisi ön plandadır.

Portal hipertansiyon nedir?

  1. Portal hipertansiyon, portal ven ile santral venöz sistem arasındaki basınç farkının 5 mm Hg'dan daha büyük olmasıdır.
  2. Portal hipertansiyon belirtileri neden olan faktöre göre değişik belirtiler şeklinde görülür. Belirtiler ve bulgular genellikle klinik muayene, laboratuvar bulguları ve görüntüleme yöntemlerinde ortaya çıkan bulgular ile hastalık tespit edilebilir.
  3. Portal hipertansiyon tedavisi bu duruma yol açan nedenlerin tedavisi şeklinde yapılır. Yani portal hipertansiyon tedavisi altta yatan neden yöneliktir.

Herediter hemokromatozis nedir?

  1. Herediter hemokromatozis gastrointestinal sistemden yüksek oranda demir emilimine bağlı organlarda (kalp, karaciğer, pankreas, eklemler ve benzeri) aşırı demir birikimi ile uzun dönemde doku hasarı fibrozis ve fonksiyonel organ yetersizliği ile karakterize bir durumdur.
  2. Hastalık genelde 3 safhada gözlenir. Birinci safha, hastalarda genetik bozukluk var ama aşırı demir birikimi yoktur. İkinci safha, hastalarda doku hasarı olmaksızın demir birikimi vardır. Üçüncü safha, organ hasarının olduğu safhadır.
  3. Hemokromatozis hastalarında genellikle herhangi bir belirti olmayabilir. Hastalığa ait belirtiler genellikle orta yaş ve ileri yaş grubunda ortaya çıkar. Belirtiler halsizlik, çabuk yorulma, uykuya meyil, eklem ağrıları, karın ağrısı, cinsel istek kaybı (libido), erkeklerde ereksiyon güçlüğü gibi belirtiler şeklindedir. Bu belirtilerin pek çoğu diğer hastalıklarda da görülebileceği için tanı kolay konulmaz.
  4. Hemokromatozis tedavisinde amaç vücutta biriken fazla demirin vücuttan uzaklaştırılmasıdır, bu nedenle hastadan düzenli olarak kan alınır (flebotomi işlemi yapılır). Daha sonra flebotomi işleminin araları açılarak ömür boyu hastada bu işlem tekrarlanır. Yine bu tedaviye ek olarak ilaç tedavisi ve diyet tedavisi de verilir.

Sarılık nedir?

  1. Sarılık cildin ve gözlerin sararması olarak görülen bir durumdur ve bilirubin eritrositlerin parçalanması sonucu ortaya çıkar. Sarılık ortaya çıkış nedenine göre üç farklı grupta değerlendirilir. Hemolitik sarılık, karaciğer öncesi nedenler, tıkanma sarılığı, karaciğer sonrası nedenler, hepatosellüler sarılık, karaciğere ait nedenler ve yeni doğan sarılığı gibi sarılık tipleri vardır.
  2. Sarılık tedavisi sarılığa neden olan durumlara göre değişir. Karaciğer hasarına bağlı sarılık tedavisinde destek tedavileri, beklemek ve nedeni ortadan kaldırmak gibi yöntemler vardır. Kısacası sarılığın tedavisi altta yatan nedene yönelik yapılır.

Karaciğer kist hidatiği nedir?

  1. Halk arasında köpek kisti diye bilinen karaciğer kist hidatiği, hayvanlardan insanlara geçen ve ölüme kadar gidebilen ciddi bir hastalıktır. Karaciğer kist hidatiği insandan insana bulaşmaz.
  2. Karaciğerde yerleşen kist hidatiği karnın sağ üst tarafında omuza vuran ağrılar, bulantı, kusma, karında şişkinlik ve sarılık şeklinde belirtiler ile seyir gösterir. Eğer kist yırtılır ise alerjik reaksiyonlar ortaya çıkabilir.
  3. Karaciğer kist hidatiği tedavisinde en önemli tedavi yöntemi cerrahi olarak kistin çıkarılmasıdır. Cerrahi tedavi planı kistin büyüklüğüne, karaciğerdeki yerine, kistin sayısına ve ne tür komplikasyonlara neden olup olmayacağına göre yapılır.

Karaciğer kistleri nedir?

  1. Karaciğer kisti denildiğinde parazit kaynaklı olmayan ve basit kist olarak da adlandırılan karaciğerin sıvı içerikli iyi huylu tümörleri söz konusudur. Bu kistler birden çok olabilir. Bu durum polikistik karaciğer hastalığı şeklinde de oluşabilir.
  2. Karaciğer kistlerinin nedeni tam olarak bilinmediği gibi doğuştan olduğuna inanılmaktadır.
  3. Karaciğer kistleri genellikle belirti göstermez ve rutin kontrol ya da başka nedenlerden dolayı yapılan radyolojik tetkikler sırasında ortaya çıkar. Karaciğer kistleri büyüdüğü zaman karnın sağ üst tarafında ağrı, karında şişkinlik ve tokluk hissi gibi belirtiler verebilir. Bu kistler bazen safra yollarını tıkayarak tıkanma sarılığı yapabilir. Kistler kendi etrafında döner ya da yırtılır ise veya iltihaplanma yapar ise şiddetli karın ağrısı olur.
  4. Karaciğer kistlerinin tedavisi kistlerin tipine, sayısına ve yerleşim yerine, enfeksiyon gelişmiş olmasına göre önce ilaç ile tedavi başlanabilir ve ilaç tedavileri bittikten sonra cerrahi yöntemler ile kistler çıkarılır.

Karaciğer apsesi nedir?

  1. Karaciğer apseleri, piyojenik apseler ve amip apseler olarak iki grupta değerlendirilir. Piyojenik apseler genellikle daha sık oluşur. Amip apseler ise dünyanın bir çok yerinde bölgesel olarak görülür. Ayrıca mantar, CMV ve diğer bazı mikroorganizmalarda da özellikle bağışıklık sitemi yetmezliği olan vakalarda karaciğer apseleri görülebilir.
  2. Karaciğer apselerinde ölüm riski genellikle apsenin yırtılmasına bağlı ya da kan zehirlenmesine bağlıdır. Karaciğer apselerinin tedavisinde intravenöz yoldan (damar yolundan) antibiyotik tedavisi ve apsenin temizlenmesi işlemi uygulanır. Karaciğer apseleri tedavisi apsenin türüne göre de değişiklik gösterir.

Sindirim sistemi hastalıkları ile ilgili benzer sağlık yazıları

  1. Alfa-fetoprotein (AFP) yüksekliği neden olur
  2. Yemek borusu varisleri neden olur
  3. Glikojen depolama hastalığı neden olur
  4. Peritonit (karın zarı iltihabı) neden olur
  5. Safra kanalı tıkanıklığı neden olur
  6. Abdominal röntgen nasıl çekilir
  7. Karın ağrısı nedenleri ve tedavisi

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git