B

B12 Vitamini Eksikliği Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

B12 vitamini eksikliği belirtileri

Vitamin B12 nedir?

B12 vitamini, vücuttaki birçok enzimin aktivitelerinde hayati önemi olan ve suda çözünen bir vitamindir. B12 vitamini 1948 yılında tanımlanmıştır ve tanımlanmasından sonra pernisiyöz anemi (PA) tedavisinde kullanılmış, etkili olduğu gösterilmiştir. B12 vitamini eksikliği "Kobalamin" olarak da bilinmektedir.

B12 vitaminin büyük bir bölümü (% 90) karaciğerde depolanır. Depo edilen B12 vitamini besinler ile alınan miktara göre 1-10 mg arasında değişir. Günlük B12 vitamini ihtiyacı 1-2 μg'dır. Karaciğerde depolanan B12 vitaminin yarı ömrü 400 gün olarak hesaplanmaktadır. Sağlıklı şekilde depo edilen ve sağlık sorunu bulunmayan vücutta B12 vitamini vücudun 3-4 yıllık ihtiyacını karşılayabilir.

B12 vitamini ne işe yarar?

B12 vitamini; hücrelerin genetik maddelerinin üretiminde ve dolayısıyla büyüme ve gelişmede önemli yeri olan bir vitamindir. İnsan vücudunda B12 vitaminin daha birçok işlevi vardır.

  1. B12 vitamini kemik iliğindeki alyuvarların üretiminde
  2. Folik asidin diyetteki (beslenmedeki) kullanımında
  3. Sinir sisteminin işleyişinde
  4. Doğurganlığın devam etmesinde
  5. Folik asit ile birlikte alındığında hamilelikte oluşabilecek risklerin önlenmesinde
  6. Cilt, saç, tırnak gibi vücut yapılarının devamlılığını ve sağlığını sürdürmesinde
  7. Enerji üretiminin desteklenmesinde gibi vücudun birçok işlevinin sağlanmasında B12 vitamini çok değerli bir vitamindir.

B12 vitamini hangi besinlerde bulunur?

Doğal olarak sadece hayvansal besinlerde B12 vitamini bulunur. B12 vitamini en fazla karaciğer ve böbrekte vardır. Su içinde bulunan bazı saprofit bakteriler az miktarda B12 vitamini sentez edebilir, bu nedenle, su B12 vitamini bakımından küçük bir kaynak olarak kabul edilir.

  1. Karaciğer
  2. Böbrek
  3. Tavuk
  4. Kırmızı et
  5. Domuz eti
  6. Balık
  7. Yumurta
  8. Süt ve süt ürünleri gibi besinler B12 vitamini bakımından zengin besinlerdir.
B12 vitamini hangi yiyeceklerde bulunur

B12 vitamini hangi yiyeceklerde bulunur

B12 vitamini eksikliği neden olur?

Hayvansal besin tüketimi olan mide ve ince bağırsak hastalığı olmayan kişilerde B12 vitamini eksikliği gelişmesi çok sık görülen bir durum değildir. Gerçek vejetaryenler ve bu kişilerin süt çocukları dışındaki insanlarda, gıdalardan alınan B12 vitamini genellikle yeterlidir, bu nedenle B12 vitamini eksikliği çoğunlukla emilim sorunlarına ya da emilim olmamasına bağlıdır.

  1. B12 vitamini eksikliği çoğunlukla kötücül kansızlık (megaloblastik anemi) nedeni ile bağırsağın B12 vitaminini absorbe edememesinden (emilim yapamamasından) kaynaklanır.
  2. Bir diğer B12 vitamini eksikliği sebebi de gastrektomi ameliyatıdır (midenin tamamının alınması ameliyatı).
  3. B12 vitamini eksikliği malabsorbsiyon (emilim bozukluğu sendromu) ve veganizm (aşırı vejetaryen olmak) gibi nedenlerden dolayı da ortaya çıkar.
  4. Mide asidini azaltan ilaçların da uzun süre kullanılması B12 vitamini eksikliğine neden olur.
  5. Diğer bazı ilaçlar (kolestiramin, P-aminosalisilat, metformin hidroklorid, kolşisin, nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar, aspirin gibi ilaçlar) B12 vitaminin emilimini bozarlar.
  6. Yaşın ilerlemesi (60 yaş civarında midenin histolojik olarak normal olup İF salgısının azaldığı veya olmadığı durumlarda da) B12 vitamini eksikliği görülür.
  7. B12 vitamini eksikliğine neden olan diğer faktörler arasında pankreas hastalıkları, Whipple sendromu, ince bağırsak rezeksiyonu, ince bağırsakta bakteri artışı, parazitler, korozif madde, helikobakter pilori, HIV enfeksiyonu, transkobalamin eksikliği, pernisiyöz anemi, açıklanamayan anemi, yeterli kontrol altına alınamayan fenilkotüniri, kronik gastrit, Zollinger Ellison sendromu, bazı durumlarda lenfoma ve karaciğer hastalığı gibi faktörler ve hastalıklar vardır.
  8. B12 vitamini eksikliği bazı otoimmün hastalıklar (romatoid artrit, lupus eritematozus, iltihaplı bağırsak hastalığı, multipl skleroz, tip 1 şeker hastalığı, Guillain-Barre sendromu, sedef hastalığı, Graves hastalığı, haşimato hastalığı, myastenia Gravis, vaskülitler, çölyak hastalığı, crohn hastalığı, multipl skleroz, sarkoidoz, ülseratif kolit, kawasaki hastalığı, Behçet hastalığı, Addison hastalığı gibi) otoimün hastalıklar nedeni ile de ortaya çıkabilir.
B12 vitamini eksikliği neden olur

B12 vitamini eksikliği neden olur

B12 vitamini eksikliği belirtileri

  1. B12 vitamini eksikliğinin genel belirtileri arasında megaloblastik anemi, ağız ve dil yaraları, uyuşukluk, kollarda oluşan karıncalanma hisleri, hissizlik, ellerde ve ayaklarda karıncalanma ve uyuşmalar, tat duyusunda bozulma, görme fonksiyonunda bozulma, koku duyusunda bozulma, dengesiz yürüme, düşük tansiyon, kabızlık, erkeklerde cinsel bozukluklar (sertleşme sorunu gibi), bazı hastalarda depresyon, unutkanlık ve hafıza kaybı gibi belirtiler vardır.
  2. Son yıllarda yapılan çalışmalarda B12 vitamini eksikliğinin ateroskleroz gelişmesine de neden olduğu anlaşılmıştır.
  3. B12 vitamini eksikliğinin neden olduğu anemiye balı şikayetler (hızlı solunum, hızlı kalp atımı, hafif sarılık, halsizlik, yorgunluk gibi anemi belirtileri) görülebilir.
  4. B12 vitamini eksikliği olan yaşlı hastalarda psikiyatrik bozukluklar ve demans belirtileri görülebilir.
  5. Çocuklarda B12 vitamini eksikliğinin belirtileri erişkinlerden farklı olabilir ve süt çocukluğu döneminde büyüme geriliği, kazanılmış motor hareketlerde (emekleme, oturma, yürüme, konuşma gibi) gerileme, kasların istemsiz kasılmasına bağlı titreme, iştahsızlık ve çevreye ilgisizlik gibi belirtiler B12 vitamini eksikliği olan çocuklarda görülen belirtilerdir.

B12 vitamini fazlalığının zararı var mı?

B12 vitamini fazlalığının bilinen bir zararı yoktur.

B12 vitamini eksikliği nasıl teşhis edilir?

Öncelikle B12 vitamini eksikliğine neden olabilecek tüm etkenler hastaya ayrıntılı şekilde sorulur.

B12 vitamini eksikliği için yapılacak testler ikiye ayrılabilir:

  1. Birincisi vitamin B12 eksikliğine yönelik tarama testleridir.
  2. İkincisi ise B12 vitamini eksikliğine neden olan faktörlere yönelik testlerdir.

Hastanın öyküsü alındıktan sonra gerekli kan testleri (tam kan sayımı) ve diğer nedenlere ait tetkikler yapılır.

B12 vitamini eksikliğinin diğer nedenlerini saptamak için yapılan tetkikler:

  1. Tam idrar tetkiki
  2. Schilling testi
  3. Üst gastrointestinal sistem endoskopisi
  4. Gereken durumlarda genetik testler
  5. Diğer otoimmün hastalıklara yönelik araştırmalar gibi tetkikler B12 vitamini eksikliği için yapılan diğer tetkiklerdir.

Teşhiste önemli olan B12 vitamini eksikliğinin preklinik dönemdeyken (tedavi ile komplikasyon gelişimi önlenebilecek durumdayken) saptanmasıdır. Bazı durumlarda yalancı pozitiflik ve yalancı negatiflik söz konusudur.

Yalancı pozitifliğe sebep olan durumlar:

  1. Folat eksikliği
  2. Hamilelik (gebelik)
  3. Multipl miyelom
  4. Aşırı C vitamini alımı gibi faktörler B12 vitamininin yalancı pozitifliğine neden olabilir.

Yalancı negatifliğe sebep olan durumlar:

  1. Aktif karaciğer hastalığı
  2. Lenfoma (lenf kanseri) hastalığı
  3. Otoimmün hastalıklar
  4. Myeloproliferatif hastalık gibi hastalıklar B 12 vitamininin yalancı negatifliğine neden olabilir.

B 12 vitamini düzeyleri 100 pg/ml altında ise ölçümler hemen hemen hastalığa özgüdür fakat 100-400 pg/ml arasındaki değerlerde B12 eksikliğine özgü bulgular düşüktür.

Değerler bu aralığa düştüğünde serum ya da idrar MMA ve homosistein seviyelerinin de ölçülmesi gerekir. Eğer MMA seviyeleri artış gösteriyor ise tedavi planı yapılır, fakat homosistein seviyelerinde artış var ise bu artışa neden olabilecek diğer durumlar (örneğin B12 eksikliğine eşlik eden folat eksikliği gibi) ayırt edilir.

Hastanın yaşına bakılmaksızın eksikliğe meyilli tüm hastalarda en kısa zamanda B12 vitamini eksikliği taraması yapılır. Tam tanı konulamayan hastalarda kemik iliği biyopsisi gerekebilir. B12 vitamini eksikliği taraması sırasında eksiklik olan hastaların tedavisine hemen başlanır, çünkü taramalar tedaviyi etkilemez.

B12 vitamini eksikliği tedavisi

B12 vitamini eksikliğine neden olan faktörün belirlenmesi tedavinin başlamasını etkilemez ancak tedavi süresine karar verilmesi bakımından nedenin belirlenmesi önemlidir.

Tedavide, hastanın dokularına giden kan akımı azalmış ise ve/veya kalp yetmezliğine sebep olabilecek kadar anemisi var ise eritrosit süspansiyonu verilir. Tedavi sürecinde hastanın tedaviye vereceği yanıtın takip edilmesi tanının konulmasında yardımcıdır.

B12 vitamini Türkiye'de siyanokobalamin formunda 1000 mikrogram'lık ampül ya da hidroksikobalamin içeren B kompleks ampülü şeklinde verilmektedir. Bu ilaç hem damar yolundan hem de ağız yolundan alınabilir.

B12 vitamini eksikliği tedavisi

B12 vitamini eksikliği tedavisi

B12 vitamini eksikliği tedavi sürecinde takibin önemi nedir?

B12 vitamini eksikliği tedavisinde farklı tedavi yöntemleri vardır. Tedavide önemli olan hastanın tedaviye vereceği yanıtın takibi ve uygun dozda B12 vitamini verildiğidir.

B12 vitamini tedavisinin başlangıcında (ilk 48 saat) ağır potasyum düşüklüğü (hipokalemi) ve/veya erişkinlerde ani ölüm görülebilir. Bu gibi komplikasyonlardan dolayı hasta takip edilir ve ağır eksikliklerde tedavinin düşük dozlarda başlamasına karar verilir.

B12 vitamini eksikliğinde tedavi süresi hastalığın nedenine yönelik belirlenir. Eksiklik beslenme ile ilgili ise, eksiklik belirtileri geçtikten sonra yaşa uygun günlük B12 vitamini alımı (beslenme ile ya da multivitamin tedavisi ile) sağlanır.

B12 vitamini eksikliği olan kişilere tek başına verilen folik asit nörolojik belirtilerin ağırlaşmasına yol açabilir.

Hastanın yeterli dozda B12 vitamini aldığının kontrol edilmesi için periyodik olarak B12 vitamini seviyelerinin ölçümü gerekir.

Benzer sağlık yazıları

  1. Benexol B12 vitamini nedir ve ne için kullanılır
  2. Folik asit nedir? Folik asit ne işe yarar
  3. Ağızda yara neden olur
  4. Anemnezi (hafıza kaybı) nedenleri ve tedavisi
  5. Kansızlık (anemi) neden olur
  6. Taşikardi (hızlı kalp atımı) neden olur
  7. Nefes darlığı yapan hastalıklar

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Konular

Üste Git